THƠ........TRUYỆN / TÙY BÚT......TRANH ẢNH.......NHẠC / GHI ÂM........ĐỘC THOẠI......TUYỂN
E-CAFÉ........HOA THƠM CỎ LẠ.......CHUYỆN PHIẾM.......NỮ CÔNG / GIA CHÁNH.......HỎI / ĐÁP



những gia vị . vu vơ
1 ... 16, 17, 18, 19, 20 - bottom

hi anh Đôn & Trân,

Link anh Đôn ghi bên trên là trang của Nguyễn Văn Trung. Phía dưới tiểu sử là danh sách tác phẩm, mà mỗi bài viết là một 'hot link'. anh Đôn và Trân click vào thì đọc được từng bài.

TÁC PHẨM ĐÃ ĐĂNG TẢI TRÊN NEWVIETART - VIỆT VĂN MỚI
LỤC CHÂU HỌC - MỘT MẢNG VĂN HỌC BỊ BỎ QUÊN, BỎ QUA - Chương Mở Đầu
LỤC CHÂU HỌC - NHO HỌC Ở VÙNG ĐẤT MỚI - Chưong 1
LỤC CHÂU HỌC - DIỄN TIẾN TRUYỆN VĂN XUÔI QUỐC NGỮ - Chưong 2
LỤC CHÂU HỌC - LỊCH SỬ VIỆT NAM NHÌN TỪ MIỀN NAM - Chưong 3
LỤC CHÂU HỌC - Chưong 4 - Lục Châu Học - Buổi Sơ Khởi đạo Thiên Chúa ở miền Nam
LỤC CHÂU HỌC - Chưong 5 - Lục Châu Học - Cao Đài: Đạo ở vùng đất mới
LỤC CHÂU HỌC - Chưong 6 - Lục Châu Học - MIỀN BẮC DƯỚI MẮT MỘT NGƯỜI MIỀN NAM
LỤC CHÂU HỌC - Chưong 7 - Lục Châu Học - BÁO CHÍ VĂN XUÔI VÀ LÝ LUẬN
LỤC CHÂU HỌC - Chưong 8 - Lục Châu Học - MỘT VÀI QUY LUẬT VỀ SINH HOẠT VĂN HÓA Ở VÙNG ĐẤT MỚI
LỤC CHÂU HỌC - Chưong 9 - Lục Châu Học - CHÍNH SÁCH VĂN HÓA CỦA NGƯỜI PHÁP VÀ ẢNH HƯỞNG VĂN HÓA PHÁP Ở MIỀN NAM THỜI KỲ ĐẦU THUỘC ĐỊA
LỤC CHÂU HỌC - Chưong 10 - Lục Châu Học - NHỮNG TIỀN ĐỀ VỀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN
TIỂU SỬ TÁC GIẢ VÀ ĐỜI SỐNG VIẾT VĂN, VIẾT BÁO, TÌNH HÌNH ẤN LOÁT - PHÁT HÀNH

npn


20848

20849

anh DoDanhDon wrote: Câu hỏi của Trân là về phong trào văn học, tôi đang nói về ngôn ngữ...


dạ, bây giờ thì t. hiểu ý của anh rồi.

tối qua, t. mới đọc chương mở đầu của Lục Châu Học. xin cám ơn anh Đôn & anh npn đã giới thiệu. khi nào t. đọc xong và nếu có thắc mắc, t. lại vào đây xin ý kiến nhé.

thân mến,
t.


20853



Image


t ạ p. b ú t. .. p h ả i.k h ô n g ?

để kính nhớ hương hồn nhà văn võ phiến

___________________________________________________________________________
t r â n


tôi.thấy.mây.mù.trên.biển.đen khi đọc bàiVõ Phiến, nhà văn tự nhận là "Xuân Tóc Đỏ" của văn học Miền Namcuả nguyễntàcúc. rồi tôi khóc hù hụ như một bế-bi khi thấy thần tượng của mình bị bôi lấm lem. khóc chán chê mà vẫn rưng rức buồn, tôi bèn xăn tay áo lên, "ra trận".

*

1. dãy sách nằm im lìm trên kệ, mời mọc. tôi phân vân ngắm nghía một hồi, cuối cùng, chọn,bốn mươi năm nói láovì tựa sách quá khêu gợi. và, tôi gặp Vũ Bằng, từ lúc ông chưa thành danh, hay 'lạnh lùng khinh khỉnh, mặc ba-đờ xuy, quàng ca-rê, đi ghệt đờ vin, cầm ba toong gỗ ép ngồi chồm hỗm trên xe tay, làm mặt chán chường một cây, không thiết sống, không buồn nhìn chung quanh" (p 53), đến lúc là nhà báo nổi tiếng, vằng vặc một quan niệm "báo chí là một bộ môn văn hoá phản ánh sinh động nhất, đầy đủ nhất tính chất của một chế độ và cho một chế độ xã hội, không những nói lên phẩm chất hoặc văn minh ưu việt, hoặc thoái hoá của chế độ ấy, mà còn đi sâu vào từng tình tiết, tâm tư của con người, từng khía cạnh trớ trêu, uẩn khúc, giả tạo của chế độ-nguyễnvănvĩnh" (p 201). đọc xong, tôi chắc mẩm, Vũ Bằng chỉ chuyên về báo!

cho đến hôm nao lạc vàovăn học miền Nam (tập 3)của Võ Phiến, tôi oà lên kinh ngạc: còn có một Vũ Bằng khác nữa kia. với tia nhìn tinh tế, Võ Phiến vẽ lại một chân dung Vũ Bằng hoài cổ tựa Nguyễn Tuân và Vũ Đình Liên qua truyện ngắn xuất sắc ăn Tết thủy tiên trong mê Chữ. theo ông, mặc dù Vũ Bằng quay về quê cũ có hơi muộn, lúc Nguyễn Tuân và Vũ Đình Liên đã trở thành ông đồ già, lúc giới trẻ đang yêu chiều một hướng văn hoá mới, sọt thủy tiên vẫn muôn muốt trang nhã và cụ Quảng Thịnh vẫn *nhảy cỡn* một nỗi đam mê xa xưa. thú thật, nếu tôi tự một mình tìm đến ăn Tết thủy tiên, có lẽ, tôi không bao giờ để ý đến chi tiết cụ Quảng Thịnh đang bồn chồn sốt ruột đợi kết quả chấm thi bỗng gọi xe chạy ngay về nhà để nói với cụ bà một câu, chỉ một câu thôi...rồi vội vã quay lại chỗ trưng bày. chi tiết rất nhỏ nhặt nhưng lột tả được niềm ao ước khao khát đang *lồng* lên trong hồn cụ ông. chính Võ Phiến đã nắm tay, dẫn tôi đến tình tiết này. rồi ông khề khà chuyện vãn về niềm hoài niệm của Vũ Bằng. từ đầu thế kỷ, văn hóa Tây phương thống trị, để thức thời, giới trẻ vội vàng tiễn biệt nếp sống cũ. giữa lúc ấy, mê Chữ ra đời, bàng bạc hương xưa, lội ngược dòng thương nhớ một nền văn hoá mấy nghìn năm bị chôn vùi tức tưởi. Võ Phiến bảo, ấy là người chôn hoa, người khóc hoa. tôi yêu nhất cách chêm những khẩu ngữ "ơ kìa!", "ấy, éo le là chỗ ấy","phải thôi", "không đâu", "lạ chứ", "muộn mất rồi" vào các đoạn văn phân tích của Võ Phiến, khiến tôi cứ ngỡ mình đu đưa theo nhịp võng giữa trưa hè, hay ngồi bó gối trên chiếu hoa trong đêm trăng rằm nghe ông kể chuyện. hành văn giản dị xuề xoà của Võ Phiến khi lý giải một ý tưởng cứ như cuộc đối thoại, "thương gì mà thương những trò la ca lẩm cẩm vậy?" hoặc "cái gì đã thích đã quý thì giữ lấy; sao lại bỏ đi rồi cứ thương tiếc mãi là thế nào?" làm giảm bớt vẻ nghiêm trang, trịnh trọng & nhàm chán của bộ môn biên khảo phê bình. và, tôi không phải vào vai cô sinh viên ngồi trong giảng đường, mắt nhíu lại đăm đăm nhìn lên bảng, tai dỏng lên nghe ngóng từng lời giảng, tay lăm lăm cây viết để ghi chép khi đọc bài của ông.

văn học miền Nam của Võ Phiến có phải là tạpbút hay là không? theo tôi, vì nặng tình với một nền văn học kém may mắn, ông đã dày công biên khảo tập sách này. như trường hợp Vũ Bằng, Võ Phiến theo sát tác giả từ buổi đầu khi Vũ Bằng còn say mê các tác giả Tây phương- điển hình là Dostoievsky, qua Tam Quốc Chí, rồi quay về hương đồng cỏ nội như Nguyễn Tuân với thương nhớ mười hai, mê Chữ, món ngon Hà Nội....và sau 1945 chỉ mê mải viết báo và bút ký. ngoài ra, Võ Phiến còn phân tích tỉ mỉ cung cách viết của Vũ Bằng: tràn ngập "những cảm xúc chủ quan, ông khen, ông chê, ông khúc khích chỗ này, mỉa mai chỗ kia."

có chăng văn phong của Võ Phiến khi phê bình văn học khác lạ chút xíu: dí dỏm, linh động và dung dị không giống kiểu cách hàn lâm.


2. hà nội buồn tênh, ngằn ngặt những nỗi niềm, dềnh lên những đọa đầy, uất nghẹn. những vì sao xa xôi đứng chết ở một góc trời cũ. Hà Nội ở dưới ấy. *vực thẳm*. và, Phượng. bừng bừng một lý tưởng: Sự đấu tranh cho tự do khởi thuỷ ngay cả ở chỗ ấy, nơi con người phải đấu tranh quyết liệt với chính mình, chịu đựng những mất mát, lìa bỏ ruộng đất, phố phường, để đến những miền tự do... Để bảo vệ một niềm tin. Để bảo vệ con người. Tất cả, họ sẽ trở về...
(đêmgiãtừHàNội-maithảo, 1956)

những sắc màu bền vững nhất của chung thuỷ. anh chị Sạng, chị Năm và Thảo, đẫm nước mắt, quay cuồng trong chia ly, phản bội, hối hận và bối rối. nhưng Mai Thảo không bắt nhân vật mình khổ sở triền miên. chỉ sáu tháng sau, khi thời gian nghiêng đi, một mùa xuân ấm áp hương Đoàn Viên với những dải cỏ non xanh nõn và nắng lụa vàng dâng lên trong Thảo. người đàn bà rộng lượng miền Nam đưa người đàn bà sắt son miền Bắc về nhà, chia sẻ tấm chồng chung, mái nhà. đẹp tuyệt!
(thángGiêngcỏNon-maithảo, 1957)

-mùa đang dâng lên: ngồn ngộn những cá là cá, bông lúa vàng mây mẩy, các buổi chợ đất nước xôn xao...sông Cửu Long: dòng sông đàn anh, dâng hiến mênh mông, bát ngát niềm tin, mãnh liệt sức sống. Từ Cửu Long, chúng tôi sẽ về đánh chiếm lại Hồng Hà. Để những buổi chợ đất nước lại được mở thành hội ở hai bờ sông. Đêm Cửu Long tôi đã có được niềm tin của Hồng Hà.
(mộtBuổichiềuquasôngCửulong-maithảo, 1954)

đang ngây ngất với những lý tưởng cao đẹp như thế, bỗng nhiên, mấy chục năm sau, tôi rơi tõm vào vùng trời Mai Thảo hoang mang.

năm 1972, Viễn tronggầnMườibảytuổi:lang thang như một con chó đói, điên loạn thần trí và tiều tuỵ thiểu não. năm 1974, nhân vật trongômĐàntớigiữađời:là Nhạc: đầu bù tóc rối & ánh nhìn hoang vu; là Thập: lưu đầy trong nỗi đau riêng; là Đạo: có nét buồn bã khác thường, đã "giết chết" Ngọc, cô chủ quán cà phê Nhớ xinh đẹp...

tôi bàng hoàng cả người. ơi Phượng (đêmgiãtừHàNội), ơi Thảo (thángGiêngcỏnon), ơi sông Cửu Long... đâu rồi? con người dân tộc đang hồi xuân mà, sao chỉ còn những thanh niên mất hết phương hướng, trác táng truỵ lạc như vậy?

rồi tôi đi tìm. và thấy như này:

"Từ 1954 đến 1975, tùy theo cách nhìn, đã có nhiều cách chia giai đoạn khác nhau. Tôi chỉ xin giản đơn phân thời kỳ này ra làm hai giai đoạn:
- Giai đoạn 1954-63, tương ứng với một tình hình chính trị ổn định, kinh tế phát đạt, quân sự vững vàng, với một tinh thần dân chúng phấn khởi lúc ban đầu.
- Giai đoạn 1963-75, tương ứng với một tình hình chính trị hỗn loạn, xã hội sa đọa, kinh tế suy sụp, an ninh bất ổn, với một tinh thần dân chúng dần dần trở nên thất vọng, chán nản, hoang mang.
Đại khái tình hình văn học phản ánh khá trung thành tình hình chung của mỗi giai đoạn."
(mấy nét tổng quát về nền văn học 1954-75, VĂN HỌC MIỀN NAM: TỔNG QUAN , Võ Phiến)

ở tập đầu tiên của bộ sách, Võ Phiến khảo sát những yếu tố chính đã ảnh hưởng trực tiếp vào sinh hoạt văn học miền Nam như độc giả, nhà xuất bản, nhà văn... ông phân tích từng bối cảnh, từng biến cố chính trị, niềm tin tôn giáo, tính cách triết học ở hai mốc thời gian 1954-1963 và 1964-1975 để đúc kết đặc điểm nổi bật của nền văn học trong hai giai đoạn đó. và, đã giải mã hộ tôi sự chuyển biến đột ngột của Mai Thảo từ đêmGiãtừHàNội đếnsốngChỉmộtlần.

vậy, tôi có thể mạnh dạn khẳng định, văn học miền Nam của Võ Phiến không phải là tạpbút!

*

tôi có đang cãi chầy cãi cối không vậy? nếu phải, thế nghĩa là yêu quá mất rồi, và nghĩa là Ông là tất cả...(ghen-nguyễn bính)

Image


21258



Image


k h ơ i .v ơ i..l õ a .t h ể

____________________________________________________________________________
t r â n


ôi, tôi phải bắt đền Sartre mới được. ai bảo ông cuộn tôi chặt cứng trong lớp mây mù hiện sinh qua tác phẩm Buồn Nôn khiến tôi chới với phân thân, buộc phải đi hoang, tìm phiến nắng vọng hồn. trên đường gọi nắng, tôi không những gặp được "Buồn Nôn Sartre Thơ Thẩn Trước Cổng Chùa", một tiểu luận giá trị bàn luận vế triết lý hiện sinh, mà còn thấy cơn sóng địa chấn dữ dội: "Sục ... Trước Bàn Thờ" của Kiệt Tấn.

chao ôi!

Đêm Cỏ Tuyết. bản nhục tình ca thơ mộng mơn man lõa thể phồn thực thăng hoa đâu rồi sao lại ra nông nỗi thòng lòng thổn thễn như này, Kiệt Tấn ơi!

*

hồi nẵm, hình như, Kiệt Tấn không vui khi đọc bài "Tình dục và các nhà văn nữ di dân Việt Nam" của Thế Uyên đăng trên Hợp Lưu số 81, 2005. ông cho rằng lối viết tình dục tân kỳ của vài cây bút nữ mà Thế Uyên đã trích đoạn và phân tích là sự mạo danh văn chương! sau khi phản bác gay gắt bằng bài viết "bom tấn" ấy, ông xăng xái giới thiệu bài "L'Erotisme, désirs partagés" (Tính dục, những ham muốn được chia sẻ) của Michela Marzano trên diễn đàn Talawas vì ưng ý với những quan niệm về nghệ thuật viết văn chương tính dục của bà.

bài viết rất cô đọng, súc tích. tôi phải tự lần mò tóm tắt ý chính cho mình để hiểu thấu đáo hơn.

- tính dục là cái làm nên đặc tính của con người- Georges Bataille--> loài người luôn luôn có ý muốn kể lại và tìm hiểu những bí ẩn của cuộc gặp gỡ tình dục ---> nguyên nhân của sáng tác gợi dục.

-nhưng, làm sao nói về sự ham muốn, cái khoái cảm và những xao động nhục thể mà không bị rơi vào vòng thô bỉ và dâm tục?

a. "các quyển sách tục tĩu chỉ vô luân bởi lẽ chúng thiếu vắng sự thực", Gustave Flaubert.---> đừng hư cấu. nếu không, sẽ trở thành dâm tưởng, hoại dâm.
b. đối tượng, chủ thể và hoán-đảo. chủ thể / đối tượng:
. kinh nghiệm lệ thuộc (lệ thuộc vào kẻ đó và sự đáp ứng mà kẻ đó đề ra trước sự ham muốn của ta).
. kinh nghiệm tự trị (đồng thời tùy thuộc vào kẻ khác, con người lại tìm cách chế ngự kẻ đó và biến kẻ đó thành một đối tượng).
c. sự chiếm hữu không thể được: ta xâm nhập thân thể, ta uống cạn hơi thở nó, nhưng ta không chiếm hữu nó.


chẳng hiểu tôi có thẩm thấu chút nào tư tưởng của Michela Marzano sau khi vò đầu bứt tai nghiền ngẫm không. chỉ biết rằng những suy tư vơ vẩn như này lại luẩn quẩn trong đầu: có chăng những thi hứng phong nguyệt nửa ý nhị e ấp nửa buông tuồng nhục thể, ngồn ngộn duỗi, trong lâu đài văn chương?

*

1. rồi tôi khênh Michela Marzano vào chapter 13 trong Lolita của Vladimir Nabokov. ở đó, Humbert Humbert, trăng hoa tuyết nguyệt, đã giần giật rót dòng sữa phong tình vào cõi ngây ngô trong không gian lãng mạn rực nắng, hồng hoa, đẫm nhạc thơ. lạ chưa, những phỉ khoái long lanh ngấu vào từng tế bào của dã thú, dường như, lan tỏa miên man sang người đọc? một niềm rạo rực đê mê rất dịu dàng thánh thiện mặc dù họ đang "thị phạm" (qua những con chữ) vở tuồng ấu dâm! phải chăng Nabokov đã dàn dựng thành công một góc khuất tăm tối nhưng thanh khiết để Humbert mút được mật ngọt (*chạm tới chiều sâu thăm thẳm của ham muốn và hữu thể của mình*-Michela Marzano) mà cánh hoa vẫn trinh nguyên (vì *chủ thể uống cạn hơi thở của thân thể nhưng không chiếm hữu* Michela Marzano, nên, Lolita vẫn là *chiếc túi trắng tinh*) khiến độc giả quên cả dậm dật vô luân?

2. có chút hương vị nào của Michela Marzano đọng lại trên những ngón tay vi diệu của ông thầy tẩm quất mù trong Ám Thị của Phạm Thị Hoài? hai bàn tay lão luyện lúc cù phơn phớt, lúc đập miên man, lúc như dạo đàn, lúc ngọt ngào miết, lúc quả quyết xoa, lúc "tay này đuổi tay kia, một quành xuống bụng dưới và một lội qua vùng ngực", lúc "tay kia trùm xuống, như ủ một con chim thật nhỏ xinh yếu ớt". hình như, qua ngòi bút của Hoài, cảnh bạo dâm trần trụi lại đong đưa thành cuộc hành lạc hoan ca? có phải vì lối viết của bà bàng bạc tư tưởng Michela Marzaro: kẻ ham muốn (người đàn ông mù-đại diện cho người chồng) tuy có làm đau đớn "đối tượng" được ham muốn (người vợ), vẫn không biến cô ấy thành một *đồ vật điều dụng tùy thích* mà là hệ luỵ của sự yêu chiều âu yếm?

so với Mùa Mưa Gai Sắc của Trần Vũ, theo tôi, Ám Thị là một cõi hoa dục tình.

3. tôi lại thử dẫn Michela Marzano vào *mối tình trai* giữa Xuân Diệu và tác giả tác phẩm Cát Bụi Chân Ai: Tô Hoài, dựa theo bài viết của Trần Nghi Hoàng. theo Hoàng, Tô Hoài viết táo bạo nhưng rất nên thơ, dập dờn ngất ngây nơi vô thức. ông "buông thả một cách tận cùng nhưng đồng lúc lại vẫn như e dè muốn níu lại hết", ông "chạy trốn những “khủng khiếp” của cơn hứng thú. trong cái khựng lại e dè... vẫn có một sự “tuôn chạy băng băng” vào “chốn đó”. dù cái “nơi chốn đó” có là thiên đàng hay địa ngục".

ta hãy đọc những dòng chữ này của Tô Hoài:

"Giọt gianh lách tách mái nứa gọi về những đêm ma quái, rùng rợn, say đắm. Bàn tay ma ở đâu rờn vào. Không phải. Tay người, bàn tay người nay đặn, ấm ấm. Hai bàn tay mềm mại xoa lên mặt lên cổ rồi xuống dần xuống dần khắp mình trần truồng trong mảnh chăn dạ. Bóng tối bập bùng lên như ngọn lửa đen không có ánh, cái lạnh đêm mưa rừng ấm dần lên. Chẳng còn biết đương ở đâu, mình là ai, hai cơ thể con người quằn quại, quấn quit, cánh tay, cặp đùi thong chão trói lại, thít lại, giằng ra. Niềm hoan lạc trong tôi vỡ ra, dữ dội giằng ngửa cái xác thịt kia... Rồi như chiêm bao, tôi ngã ra, thống khoái. Im lặng. Nghe mưa rơi xuống tàu lá chuối trong đêm và cái mệt dịu dàng trong mình. Giữa lúc ấy, hai bàn tay mềm như lụa lại vuốt lên mặt. Làn môi và hơi thở nóng như than bò vào mắt, xuống vú, xuống roan, xuống bẹn… Cơn sướng lại cồn lên cho đến lúc ngã cả ra, rúc vào nhau. Rồi bàn tay dịu dàng lại vuốt lên mặt....Tôi he hé mắt nhớ lại những hứng thú khủng khiếp. Những cảm giác nồng nàn kích thích trong bóng tối đã trơ ra khi sáng bạch. Tôi chạy xuống cánh đồng giữa mưa...Nhưng đêm mai lại vào cuộc dữ dội. Trong đêm quái quỉ lại thấy mình như không phải mình mọi khi, cũng không biết rồi trời lại sáng. Cho đến khi thật thấy rạng sáng mới rờn rợn."

và so sánh với tư tưởng Michela Marzano:

"các tác phẩm gợi dục chỉ làm công việc kể lại sự ham muốn tình dục đã khiến cho mỗi người chúng ta đi tìm gặp kẻ khác; chúng chỉ nói về những thân thể đi tìm kiếm nhau hoặc chống đẩy nhau tùy theo những chuyển động bên trong của đam mê. Một mặt, chúng nói về một thèm khát. Mặt khác, chúng dàn dựng sự buông thả mình: chính trong động tác hành dục mà chủ thể khám phá ra sự hoan lạc trong tận cùng những gì thân mật nhứt và lạ lùng nhứt của nó... Đôi khi nó tiến rất xa trong công việc khơi gợi sự ham muốn. Tiến xa trong sống sượng của ngôn ngữ... vẫn giữ được sự thanh khiết của nó và không hề bị hạ thấp một cách thô bỉ bao giờ."

tôi nghĩ, nhờ vậy, độc giả có thể thông cảm với ông, mặc dù đó là những ân ái đồng tính, đầy "tội lỗi".

*

như thế, nếu chạm tới đỉnh của nghệ thuật viết về văn chương tính dục, các tác giả có thể vừa thõa mãn nhu cầu sáng tác về tình dục, vừa dìu độc giả của mình đến "động hoa vàng" một cách nên thơ thanh khiết, ngay cả khi viết những điều cấm kỵ (taboo) về tình dục (xin được cất những giá trị luân lý đạo đức xã hội trong chốc lát), như Vladimir và hai Hoài. và chắc Kiệt Tấn sẽ vui...



1. Tình dục và các nhà văn nữ di dân Việt Nam - Thế Uyên.
2. Tính dục, những ham muốn được chia sẻ - Michela Marzano.
3. Đêm Cỏ Tuyết - Kiệt Tấn.
4. Lolita. Vladimir Nabokov. phần 1 chương 13.
5. Ám Thị - Phạm Thị Hoài.
6. Xuân Diệu và Tô Hoài, và "Mối Tình Trai" - Trần Nghi Hoàng.

Image


22317



Image


đ ọ c. l ạ i. R U Ồ I. T R Â U...

____________________________________________________________________________
t r â n


tuổi mười bốn, tôi đọc ruồi.trâu trong nước mắt. đọc xong, trời loày quày rơi trăng sưng màu huyết sao ngàn rớt hột nên tôi bị ốm đến ba ngày. tháp ngà cuối cùng nơi tôi trú ẩn bỗng dưng bị vây khổn. ngày đó, đại hội đảng được tổ chức để vạch ra kế hoạch năm năm áp dụng lần thứ hai cho toàn quốc (1981-1985), quyết đạt được mục tiêu kinh tế xã hội của chặng đường đầu đi lên chủ nghĩa xã hội. người dân tiếp tục di chuyển đến vùng kinh tế mới chăm bẫm cuốc cày biến mảnh đất hoang thành miền trù phú. tuổi trẻ, lớp ra biên giới Tây Nam ngăn giặc Khmer đỏ bảo vệ biên cương, lớp gia nhập hàng ngũ thanh niên xung phong vừa đào kênh thủy lợi thay trời làm mưa vừa tập luyện thành lực lượng hậu bị quốc phòng. đất nước tôi, sau cuộc trường kỳ kháng chiến chống Mỹ anh hùng, đang bừng bừng hồi sinh bát ngát bay lên. nhưng sao chung quanh tôi vẫn loang loáng những đoạn trường lạc phách: chuyến xe lửa gian truân ra Bắc thăm tù cải tạo, thảm cảnh đau thương-cả nhà mất mạng trên đường vượt biển, vài cuộc nổi dậy quyết liệt hòng vực lại thể chế cũ tốt đẹp nhân bản hơn. thuở mới lớn, giữa hai mùa gió, tôi lạc loài mất phương hướng nên chỉ muốn dìu ba đào biển động vào sân nhà thờ. ở đó, không phân biệt quốc gia hay cộng sản, chỉ tuyền màu ngà trang nhã ngan ngát thương yêu. vậy mà, Montanelli nhân vật của Eithel Lilian Voynich, kẻ độc ác, đã nhẫn tâm đập nát tháp ngà, trần trụi bày giáo hội công giáo ra, để sa đà chập choạng một loài hoa!

ruồi.trâu của mấy chục năm sau, bỗng, mong manh đằm thắm hơn. vào cuộc, Montanelli ngồi vò võ trong bóng đêm gặm nhấm nỗi đau sắp mất con. đâu đó trong hồn, òa vỡ một niềm dằn vặt: ông mang con vào đời qua lối sa ngã. giờ đây, khi con lạc bước đến chốn hiểm nguy cũng là do hệ luỵ tội lỗi ông. "mày đã làm điều đó một cách thầm vụng, còn tao sẽ làm điều này trưóc toàn dân Israel và trước mặt trời. vì thế, đứa con trai sinh ra cho mày, nhất định sẽ chết" (ruồi.trâu. chương 1- trích đoạn kinh thánh: Chúa trời quở phạt vua David). ngày Arthur ra đi, ông tự để một mũi đòng xuyên qua tim: cất giữ mảnh giấy nhàu nhĩ đầy vị đắng cay của con trai trong ngực suốt chừng ấy năm "tôi đã tin ông như đã tin Chúa Trời. nhưng Chúa Trời chỉ là một tượng đất, đập một búa là tan, còn ông thì ông đã lừa dối tôi suốt đời." ngày Arthur về, ông phải giằng xé giữa con và Chúa. hình như, *hồn bướm mơ tiên* của Montanelli chưa đắc đạo nên kết cục của ông, cuối cùng, rất là bi thảm. và ông thật đáng thương!

đôi khi tôi hơi ngạc nhiên khi thấy lăng kính của mình về nhân vật Montanelli thay đổi *360 độ* như thế, từ chỗ ghét cay ghét đắng sang phần ít nhiều thông cảm? có lẽ tôi đã trưởng thành, bớt lý tưởng hoá, bớt đóng đinh những ý thức hệ tuyệt đối và biết chấp nhận *hoàng hôn của những thần tượng*(Nietzsche) chăng?

*

một nhân vật khác trong ruồi.trâu từng xé nát trái tim thơ dại tôi, Arthur. ngày ấy, trong mơ, tôi hay thấy hai hõm mắt đen đục ma mị của chàng cứ ánh lên dòng chữ rách rưới: không có Chúa, không có Chúa. nên ban đêm khi đi ngủ tôi phải gối đầu lên trang thánh kinh để củng cố niềm tin. vì quá lấn cấn với tư tưởng chối đạo và lòng căm thù giáo hội Công giáo tột độ của Arthur, tôi không cảm được nỗi đau tận cùng của chàng khi gặp lại gánh xiếc oan khiên; không nhũn cả người khi thấy "Arthur do dự, khẩu súng trong tay từ từ hạ xuống khi bóng người mặc áo choàng đỏ tiến lên" mà chính vì giây phút lừng khừng thương cha đó đã khiến Arthur bị bắt rồi bị chết; không bật khóc khi nghe Arthur run rẩy gọi "ôi, con không thể chịu được nữa! Padre, cha quay lại đi! quay lại đi!" lúc Montanelli đành đoạn chọn Chúa không chọn con; không rúng động trước một tình yêu mọng hương mê hoặc của Arthur với Gemma.

giờ đây, một Arthur đáng yêu-vẫn là ta.chú ruồi sung sướng. sống xứng đáng. chết chẳng vấn vương- tượng hình rõ nét trong tôi. nhưng tôi vẫn muốn nhắn nhủ với chàng những lời như này, "Văn hào Pháp Voltaire có một câu nói nổi tiếng “Nếu Thượng đế không tồn tại thì ta nên tạo ra Ngài” Si Dieu n'existait pas, il faudrait l'inventer). Câu này đã được văn hào Dostoievski triển khai như là tư tưởng chủ đạo trong tiểu thuyết vĩ đại “Anh em nhà Karamazov”. Văn hào Nga này đã cảnh báo nếu con người sống với tư tưởng “nếu không có Thượng đế thì tất cả đều được phép làm” (Si Dieun'existe pas, tout est permis) thì sẽ không có gì có thể ngăn cản được con người tự tàn sát lẫn nhau cho đến kẻ cuối cùng..." (trích trong "Vai Trò của đạo Phật trong xã hội hiện nay" by Huỳnh Ngọc Chiến- nguồn Talawas).


22432



Image


l u n g .l i n h..n ữ .q u y ề n

____________________________________________________________________________
t r â n


hình như, những nữ văn sĩ mà Thế Uyên đã chọn lọc và đề cập trong tiểu luận "Tình dục và các nhà văn nữ di dân Việt Nam" của ông có khuynh hướng mài nền văn chương tình dục thành dòng mực thắm để tô son cho nữ quyền. như Đỗ Kh. đã viết, "tính dục, tuy cũng chẳng có gì là xấu cả, nhưng ở tác giả chỉ là một nấc thang để trèo lên khái niệm bên cạnh tự do cá nhân là nữ quyền trong tác phẩm của bà. muốn đến với nữ quyền, phải trèo qua cái xác của tính dục trong căn phòng tự do cá nhân." (trích từ “Đọc Âm vọng của Lê Thị Thấm Vân”, Tạp Chí Thơ 25 – Mùa Thu 2003, nguồn talawas.)

*

em là ai, cô gái hay nàng tiên. vào thế kỷ thứ 17, chủ nghĩa nữ quyền xuất hiện ở phương Tây dẫn tới phong trào giải phóng phụ nữ đòi quyền bình đẳng cho nữ giới. chưa đầy hai thế kỷ sau, phụ nữ đã hiên ngang sánh vai với nam giới trong mọi lãnh vực: nữ tổng thống Isabel Martínez de Perón của Argentina năm 1974, Corazon Aquino của Philippine năm 1986, bà Marie Curie với giải Nobel Hoá Học năm 1911, bà Valentina Vladimirovna Tereshkova nữ du hành vũ trụ đầu tiên trong lịch sử thám hiểm vũ trụ của loài người năm 1963, nữ vận động viên vô địch Olympic Gertrude Caroline Ederle lần đầu tiên bơi qua English Channel năm 1926. nhờ những cánh chim đầu đàn: một Marie-Olimpe de Rouges, một Simone de Beauvoir, và một Virginia Woolf biết tự tô đậm bản sắc đích thực đàn bà, khép lại những định kiến áp đặt vô lý của xã hội, đưa phe kẹp tóc lên tận đường phượng bay, thành tiên nữ trên ngàn.

em có tuổi. hay không có tuổi. là tiên nga, em trẻ mãi không già, luôn thanh xuân cấp tiến. lớp sóng đầu tiên ngày nào chỉ lăn tăn về những quyền lợi phổ quát cho phụ nữ như quyền bầu cử, giờ đây, cuồn cuộn trào ngược ra đại dương bằng con sóng bạc đầu *nữ quyền luận*[1]. đấy là một phương pháp luận tinh khôi trong văn học nghệ thuật thúc đẩy các cây bút nữ cựa mình thoát khỏi dòng văn hoá phụ quyền, gột bỏ những sản phẩm của thế giới nam tính như, "em không dám đi mau. ngại chàng chê hấp tấp. số gian nan không giàu...". để phá vỡ những quan điểm cực đoan, phiến diện về phụ nữ của Freud của Nietzsche- những triết gia đại diện cho nền văn minh phụ hệ, các nhà văn nữ phải tạo được lối diễn ngôn đặc thù của nữ giới. và họ đã chọn kiểu văn phong *mở rộng cửa vườn/xé toạc* [2] khi viết về tính dục để hoạt động nữ quyền. như nhận định của Đinh Từ Bích Thúy, "nhưng tiếc thay, Kiệt Tấn đã không tìm hiểu tại sao những nhà văn nữ đã cố tình làm chuyện này, mà lại để điểm mù của giới tính chi phối, đưa đến một kết luận tự kỷ, theo tiền định …đàn ông, bằng cách kết tội những nhà văn nữ là không biết viết văn chương gợi cảm. tôi nghĩ, mục đích của những nhà văn nữ, nhất là những nhà văn táo tợn show all làm phái nam bị … kinh hoàng, rõ ràng không phải để khiêu dâm hay quyến rũ đàn ông mà là chống trả lại cái nhìn của đàn ông: đó là một cách viết theo kinh nghiệm phái nữ (writing the feminine), một cách phơi bày hiện thực trực tiếp với người đọc, một cách thử thách, đập vỡ thành kiến."

ngày nay, một Hồ Xuân Hương úp mở với những ẩn dụ lấp lửng có vẻ già nua tuổi tác, không trẻ trung nguyên sơ như này: "...sóng cuồn cuộn trên vũng bụng. ngón tay hút chặt. đầu môi con bạch tuột. tôi biết tôi muốn gì, làm gì, ngay trong giây phút này. tôi hoàn toàn thuộc về tôi. cái quẫy mình của con kình ngư..."[3]

thịt da em là sắt hay là đồng. *nàng trẻ tuổi vốn dòng tiên nữ*, nhưng hình như nàng bị giáng trần làm tiên mắc đọa nên mỗi tháng một lần nàng lại hiện thân con cua dẽ yếu ớt, hormone xáo trộn nên tâm tính lúc mưa lúc nắng. yếu tố này, có lẽ, ít nhiều hãm nàng lại trên con đường tranh đấu. có nên bắt đền tạo hoá chăng?

*

mỗi ngày, khoảng bốn giờ chiều, tôi lại thấy vợ chồng người lao công đến làm việc. người chồng đậm người, vai thô, hai bắp tay lực lưỡng, rất xốc vác. thoắt một cái, ông làm hết các công việc nặng như hút buị, lau hành lang, phòng ăn, phòng vệ sinh. người vợ nhỏ nhắn nhưng dẻo dai thoăn thoắt thay bao rác ở mỗi văn phòng. những góc nhỏ mà bàn tay kềnh càng của chồng không thò vào được, bà lại khéo léo len lỏi chùi dọn. một lần, từ cửa sổ ở phòng mình, tôi thấy, nét mặt khắc khổ của người đàn ông bỗng giãn ra, sáng bừng lên. vợ ông đang dịu dàng chậm những giọt mồ hôi trên gương mặt ấy bằng một chiếc khăn cũ màu nhờ nhờ. ngắm họ, tôi chợt thấy một bức tranh tuyệt đẹp mà tạo hoá ban tặng cho loài người.

rồi tôi nghĩ tới. *conservative feminism*.




[1] Nguyễn Hưng Quốc, các lý thuyết phê bình văn học: nữ quyền luận, nguồn tiềnvệ.org.
[2] Đinh Từ Bích Thúy, dày dày sẵn đúc một tòa... văn chương, nguồn damau.org.
[3] Lê Thị Thấm Vân, xứ nắng, nguồn damau.org.

những *phân đoạn* là lời thơ người con gái việt nam của Tố Hữu.
Image


22670

Đọc tiểu luận của Trân, tự nhiên tôi liên tưởng đến sức mạnh của feminism trong The Unbearable Lightness of Being của Milan Kundera, một nhà văn Tiêp và cô Lena Olin trong phim. Cả tác phẩm và cuốn phim đều là masterpiece!!

Hình ảnh cô đọng tuyệt vời nhất trong phim là... chiếc nón :-)


22685


t. thích đọc sách hơn là xem phim. nhưng chắc lần này t. sẽ tìm phim Unbearable Lightness of Being để xem vì t. muốn chiêm ngưỡng "chiếc nón- hình ảnh cô đọng tuyệt vời nhất trong phim" như lời diễn tả của anh Đôn :-) (và chắc chắn sẽ đọc tác phẩm để hiểu được sức mạnh của feminism như thế nào...)

xin cám ơn anh Đôn.

thân mến,
t.


22686



Image


v ư ơ n g. q u ố c. Â M. T H A N H

thương tặng Mme Ngô - người đã thắp lên trong em tình yêu âm nhạc cổ điển.

____________________________________________________________________________
t r â n


tôi lẫm chẫm bước vào lâu đài âm nhạc khi tâm hồn đã cày lên sỏi đá. một mảnh hồn bạc màu đặc quánh tạp niệm khiến độ thẩm âm bị đui chột đã lần mò đến khu vườn nghệ thuật chập chùng những giai điệu đẳng cấp - dòng nhạc cổ điển. và tôi hạnh ngộ Symphony No. 5 cùng Ludwig van Beethoven. để những nốt nhạc đài các thẩm thấu vào miền cằn cỗi ấy, tôi tự mềm mượt hồn mình bằng đoản văn hàm súc của E.T. A. Hoffmann về bản giao hưởng. chuỗi ngôn từ đầy thơ tính dắt tôi lên từng cung bậc cảm xúc được kết tủa từ một thế giới âm thanh diệu kỳ:

"...Ánh sáng rực rỡ chiếu xuyên qua màn đêm thăm thẳm, và lúc ấy ta mới nhận ra bóng tối khổng lồ đang lắc lư tới lui đã bao trùm lên ta, huỷ diệt mọi thứ bên trong ta chỉ trừ nỗi đau của niềm khắc khoải vô tận – cái khắc khoải mà trong đó mọi sự khoái lạc ngân lên trong cung bậc hân hoan đều bị dìm xuống và chết lịm, và chỉ qua nỗi đau ấy – cái thống trị nhưng không huỷ diệt tình yêu, hy vọng và niềm vui – ngực ta như muốn nổ tung bởi hơi thở dồn dập trong những hoà âm tràn ngập âm thanh của niềm đam mê, chúng ta bám lấy cuộc sống và trở thành người nắm giữ linh hồn..." ( E.T.A. Hoffmann, nguyệt san Allgemeine musikalische Zeitung)

trước khi mạnh dạn lắng hồn vào những chương nhạc kiêu sa đậm màu u uẩn, tôi còn cẩn thận rưới lên tâm mình những vần thơ nghẹn ngào của Nguyễn Lương Vỹ, bài thơ Âm Nhạc, mà ông đã *viết trên nền nhạc Symphony 5 của Beethoven*

Âm nhập cốt.
Âm binh phiêu hốt tiếng tru.
Ta tru một kiếp cho mù mắt.
Mù lệ đề thơ để nhớ đời.
À ơi ! Rượu đỏ hoàng hôn tắt.
Ta dắt hồn ta túy lúy chơi !


nhịp điệu bài thơ thảng thốt bàng hoàng vỡ vụn trong tôi chuyến tàu định mệnh cay nghiệt mà Beethoven phải hứng chịu: bị khiếm giác khi đang ở đỉnh cao của sự nghiệp. dường như niềm u hoài này được ông ít nhiều gởi gắm nơi Symphony 5.

ngôn ngữ âm nhạc sẽ rỡ ràng hơn nếu thấu hiểu ngọn ngành cấu trúc của bản giao hưởng? thế là tôi lại mon men vào wiki đọc. Symphony 5 tựa bài luận văn âm thanh gồm bốn chương nhạc với phần mở bài, thân bài và kết luận: chương một dưới dạng sonata theo nhịp alegro con brio, chương hai adante con moto & chương ba scherzo. allegro chậm rãi trữ tình, chương bốn allegro kết thúc bằng nhịp điệu hân hoan cô đọng...diễn cảm bốn giai đoạn: sợ hãi, tuyệt vọng, chiến thắng, sau cùng, ngợi ca cuộc sống mến yêu. những thanh âm nguyên sơ được nhà soạn nhạc phù phép theo những quy luật nhất định lúc dày lúc mỏng, lúc dồn dập trúc trắc lúc êm dịu mượt mà, lúc hùng tráng lúc bi ai đã chuyên chở một thông điệp đặc thù đến nhân loại: ca ngợi cuộc chiến của loài người chống lại định mệnh đang gõ cửa. tốc độ, màu âm, nhịp điệu và sắc thái của bản giao hưởng cổ điển được vận hành uyển chuyển và biến hoá không ngừng bàng bạc một chủ đề: tiếng gõ cửa của định mệnh.

khi nghe nhạc trưởng Gerard Schwarz diễn tả ông đã trao linh hồn cho từng nốt nhạc thượng thặng Beethoven như thế nào tại khan academy university, sắc màu của âm nhạc giao hưởng bỗng rực sáng trong tôi. ví dụ, ở chương đầu, sau bốn nốt với motif ngắn-ngắn-ngắn-dài được chơi cực mạnh (ff-fortissimo) hai lần, khúc nhạc kế tiếp dành cho piano (p)- cực nhẹ nên bị chìm lĩm. vì thế, nhiều nhạc trưởng đã thay haft note với fermata bằng một extra bar. nhưng Gerard không như thế, ông muốn thể hiện màu nhiệm Beethoven đến từng tiết tấu nhỏ nhặt bằng cách "hold that second fermata intensity; come up, release and bounce", và khi ông "bounce up, the second violins know to begin". nghe xong, tôi mường tượng đến một bức tranh vẽ bằng những nốt nhạc liêu trai về định mệnh dữ dội chợt nhẹ tênh qua sự an bài.

*

thế rồi, tôi cũng *đi qua* huyền thoại Symphony No. 5 để rụt rè thưởng thức những tiết nhạc trí thức cao sang như chuỗi tư tưởng cao thượng và niềm cảm xúc nồng nhiệt, ngập ngừng liên tưởng khúc độc tấu bi ai da diết của oboe ở cuối chương một đến số phận con người... có lẽ đoản văn Hoffmann, lời thơ Lương Vỹ, bài viết wiki và phân tích Gerard đã giải mã hộ tôi những thanh âm quyền quý ấy. đến khi nào tôi mới có thể hoan lạc trong vương quốc âm thanh tinh tuyền mà không phải nhờ đến sự *chuyển ngữ* của văn chương?


22896 top -
những gia vị . vu vơ
1 ... 16, 17, 18, 19, 20
_______________________________________________
Lạc - thơ - Vân Hạc _______________________________________________

Image

nguyệt lên soi bóng giữa mùa
rằm hương môi ngát quỳnh vừa trắng hoa
áo đêm sương nhẹ chạm qua
rơi vào nỗi nhớ -- một tà tương tư?

xem tiếp...

_______________________________________________
Ba Mươi, Con Gái... - văn - Trương Nguyễn Thi Thanh _______________________________________________

Image

Tôi đã hiểu. Những nụ cười trên khuôn mặt chị Nga. Những dấu hai chấm kèm với dấu ngang và dấu ngoặc đơn. Những câu đùa cợt thân mật với các tên không hình thù và không quen biết đó. Tất cả chỉ là một trò đùa. Chỉ có những giọt nước mằt vừa rồi là có thật. Có thật đến nỗi chị không muốn đối diện với nó trong cái một-ngày-như-mọi-ngày của chị.

xem tiếp...

_______________________________________________
Đồng Xanh & Tiếc Thương - nhạc - Nguyễn Tiến Dũng _______________________________________________

Image


xem tiếp...

_______________________________________________
Dòng Đầu Ngày... - tranh - Đinh Chinh _______________________________________________

Image


xem tiếp...