THƠ........TRUYỆN / TÙY BÚT......TRANH ẢNH.......NHẠC / GHI ÂM........ĐỘC THOẠI......TUYỂN
E-CAFÉ........HOA THƠM CỎ LẠ.......CHUYỆN PHIẾM.......NỮ CÔNG / GIA CHÁNH.......HỎI / ĐÁP






Image


c h i m..đ ị a..đ à n g

____________________________________________________________


tặng Barbara, người luôn cười trên sự đau khổ của chính mình,
người đi vào giấc ngủ vĩnh cửu với giấc mơ đẹp nhất.



Một hôm, ông ta đem về một cành hoa hình dáng kỳ lạ trong chiếc bình sứ mầu đen. Ðó là đầu một con chim có mào xanh, chim ngửa cổ nhìn trời một cách thê thiết thành khẩn. Vẻ lạc loài trong một nơi chốn xa lạ, nó chìm lặng và ẩn nhẫn chờ đợi, hoặc đang nói gì với khoảng trống trên cao nơi nó đang hướng mặt bày tỏ. Ðây không phải vườn thượng uyển nơi nó đã được sinh ra. Một loài chim từ thế giới khác thoát thân thành giống hoa kỳ dị lạc trong khu vườn thời tiết bất thường, nơi có những điều vô lý như số phận mỏng manh của nó.

Tôi nhớ tôi khóc duy nhất có hai lần, không kể tiếng khóc lúc lọt lòng mẹ. Ðó là tiếng vỡ của buồng phổi, tiếng chào mừng sự sống. Tôi cất tiếng cám ơn mẹ (biết bà có nhận lời cám ơn của tôi?), cám ơn những kẻ đã có công đưa tôi vào đời, dù đó có phải là một trường hợp ngẫu nhiên, cùng với đám thuốc men của nhà thương thí nơi có những kẻ lăng xăng mở cánh cửa một đời sống đón nhận nó vào với lòng ngại ngùng.

Mẹ tôi không biết cha tôi là ai nên tôi cũng không cần thiết biết ông ta là ai. Một người đàn ông nào đó có khả năng truyền giống đến cùng lúc với những người đàn ông khác chẳng hạn. Hạt giống gieo vãi vào hoang địa trổ sinh hoa trái, một công trình kỳ diệu của đấng hóa công. Ðất mẹ cũng không để lại cho tôi chút di sản hoa mầu trong mùa kết trái. Tôi không giống một người nào bên dòng họ mẹ, ngay cả bà là người đã đưa tôi vào đời. Tôi là hiện thân của tăm tối và bất trắc đi qua cuộc đời bà? Tôi không giống mẹ, từ thể chất cho đến tính chất. Nếu không từ cửa lòng mẹ chui ra, có gì chứng minh tôi là con của bà. Mẹ vẫn bảo tôi là một cái vỏ trứng rỗng không nhân. Thật là ngu đần không biết hưởng cái êm dịu sung sướng do giác quan đem lại. Ðó là điều rộng rãi trời ban, còn lại những hạnh phúc khác người ta phải nỗ lực đi tìm. Cám ơn trời ban tôi không giống một ai bên mẹ, những con người khắc khổ nhỏ bé. Tôi cũng không biết thưởng thức một đời sống dễ dãi không ràng buộc không trách nhiệm, tự do như chim trên trời hay bông cúc dại ngoài đồng mặc kệ mưa nắng. Tôi cũng không biết chăm sóc thân xác, nguồn tài nguyên thiên nhiên mà một đứa con gái bất tài nào cũng có thể dùng khi không còn biết làm gì khác. Tôi nhìn tôi, một cái bóng ngồn ngộn sức sống với cử chỉ vụng dại tầm thường như mọi con người khác. Một hình nhân với những bộ phận có cảm giác và một khối xám đặc sệt điều khiển một hệ thống chi thể vô hồn. Một cái máy biết cử động và truyền thông phát đi những tín hiệu nhu cầu của nó để hoàn thành chính nó. Một cái gì thật gượng gạo miễn cưỡng trong thân xác này. Dường như sự cấu tạo còn quên xót điều gì trong tôi. Một vẻ mặt có sinh khí hay cặp mắt bớt u tối hơn? một cái đầu chứa đựng những hình ảnh bình thường, hay ấp ủ những chuyện vĩ đại trổi vượt mà người khác không thể làm? Ðầu óc tôi không có chỗ cho những chuyện quá to tát. Tâm hồn tôi không có ước mơ.

Tuy nhiên, tôi cảm thấy còn thiếu những điều khác. Tôi đã từng tưởng tượng, một đứa con gái nũng nịu xà vào lòng mẹ nó kể những chuyện ngớ ngẩn vụn vặt trong ngày, chuyện một gia đình êm ấm với đôi mắt hiền lành của cha và tình thương yêu của mẹ. Ðám em tôi ngoan ngoãn và sạch sẽ. Những chuyện bình thường của một xã hội thu nhỏ, nơi có tấm lòng rộng lượng và những tâm hồn mới khai mở còn phẳng lặng ủ nhiều hình ảnh trong sáng. Không có những mưu kế tính toán hơn thiệt của một cuộc lường đảo, không có những câu chửi rủa, không lời thóa mạ đời sống hay nguyền rủa số phận, không có cả tiếng rên rỉ nặng nhọc. Mẹ tôi bực mình mỗi lần nói chuyện phải ngước mắt nhìn lên mặt tôi, sao dáng dấp ngạo nghễ mà lại cúi gầm đầu hở con. Phải có khát vọng cao mới chiếm được những gì mà người ta không có. Người ta đây gồm có cả mẹ và những con người lầm lũi ra vô cánh cửa buồng tối tăm kia. Ðời sống trong cái khung rỗng với giấc mơ cũng không cao hơn một nóc nhà và những tiện nghi vật chất vụn vặt chung quanh nó. Tôi cao lớn hơn mẹ, chiều cao tăng trưởng cùng lúc với đời sống thu nhỏ trong một cái hộp tối tăm. Mẹ bảo tôi hợp thổ khí nơi naỳ, tôi lớn hơn trung bình những đứa con gái cùng xứ sở. Xứ sở tôi, một xóm nhỏ ô hợp cũng không kém cái khu chung cư nhiều thổ dân này, có điều họ cùng ngôn ngữ và biết nhân danh một chủ nghĩa lý thuyết nào đó để làm hại lẫn nhau. Tôi đã gặp những kẻ cùng xứ với cặp mắt lấm lét nhìn đời sống mới đầy ngờ vực đố kỵ, đồng thời khao khát một danh phận vẻ vang nơi đất của ngàn cơ hội này. Ước vọng của họ là những gì có thể trông thấy hay sờ mó được, những điều làm mọi giác quan của họ sung sướng. Nơi ấy bây giờ xa cách quá, mà tôi thì không có nhiều kỷ niệm đẹp hay một ấn tượng mạnh nào để ký ức tôi có thể tìm về trú ẩn nương náu. Cũng chẳng có gì để níu giữ nhớ thương, có chăng chỉ còn một nấm mộ hoang tàn của ngoại và hình ảnh duy nhất để tôi nhớ về là chiếc miệng cười móm mém của bà khi còn sống. Còn lại tất cả chỉ là máu lửa và sự dửng dưng.

Tôi gặp nó trên hè phố lúc mới bỏ nhà ra đi. Cũng không hẳn là bỏ trốn, vì tôi không trở về một nơi không có gì níu giữ. Căn chung cư chật chội đồ đạc lổn ngổn, căn phòng ít cửa thiếu ánh sáng nơi mẹ tôi dẫn không biết bao nhiêu loại người về dừng chân, lâu khoảng vài ba tháng, hoặc vài ngày, có khi chỉ vài giờ. Một hôm tôi quyết định không trở về nữa. Sự có mặt hay vắng mặt của tôi chẳng cần thiết hay ảnh hưởng tới ai ở đó. Tôi bắt đầu sống cuộc sống của tôi, mẹ tôi vẫn sống cuộc sống của bà.

Không biết liên hệ giữa tôi và nó gọi là gì, là tình bạn hay cao hơn bạn, hay một thứ liên hệ của kẻ khác phái có trách nhiệm hay ràng buộc nào đó cho nhau. Nó không có niềm tin vào đời sống, vì cuộc sống không chấp nhận nó hay ngược lại. Nó là một hình thái chưa được hoàn thành. Nhưng với tôi không có gì quan trọng. Quan trọng là những gì nó đã lo lắng chia sẻ với tôi. Tôi cũng không đòi hỏi gì ở nó, một đứa con trai cũng bơ vơ rách rưới lang thang không nhà như tôi. Gia tài nó là một chiếc xe gắn máy nổ lớn tiếng và một thân hình cường tráng đầy sinh lực của tuổi mới lớn. Nó sống bên ngoài xã hội, tôi sống bên ngoài gia đình, điểm tương đồng này cũng đủ đưa chúng tôi đến gần nhau. Ngoài ra còn có một nhóm con nít nữa cũng thân tín không kém gì gia đình, một băng du côn dưới tuổi vị thành niên tự động tìm đến với nhau. Bọn nó là những đứa tự ý bỏ rơi gia đình, hay gia đình tự ý bỏ chúng. Chúng đã từng làm đủ chuyện mà người ta lên án, những pha gay cấn ghê rợn như trên màn ảnh mà kẻ đạo đức vẫn bảo đó là điều đồi bại vô phẩm cách. Hoặc cả những chuyện mà người ta không muốn nói trước mặt kẻ khác nhưng vẫn luôn nghĩ tới trong đầu. Nó dạy tôi bài học khoái lạc, và nhiều chuyện khác, chuyện phiêu lưu mạo hiểm trong đầu những đứa thích chống phá nổi loạn. Chúng tôi sống những ngày lang bạt khắp nơi, nó chở tôi trên chiếc motorcycle của nó với vận tốc nhanh hơn cả cuộc đời. Chúng tôi là những bợn nhơ mà đời sống thải luôn phải lẩn mình trong những xó tối. Nhưng chúng tôi cũng có lòng tự hào của một con thú hiên ngang sống với bản năng man rợ không kềm chế của tự nhiên, cũng không nằm trong những khuôn khổ hạn hẹp mà đời sống gọi là điều luân lý. Người ta bảo đó là tiến trình văn minh của một xã hội có tri thức. Chúng tôi vừa chán ghét vừa ước ao đời sống của những bộ máy đi lại chung quanh đời sống, những bộ máy được sản xuất đồng loạt với một chương trình rập khuôn nhàm chán. Họ là những kẻ sống trong giới luật trật tự, họ làm ra một trật tự để bảo vệ chính họ. Khuôn phép này đặc biệt ưu đãi đổ hồng ân trên những kẻ làm ra chúng. Chúng tôi những hạt bụi của đời sống dơ bẩn, không ai buồn lau chùi rửa sạch mặc cho chúng bám vào đời sống. Nhưng hạt bụi cũng có đam mê sự sống của nó, dù là đời sống của một hạt bụi.

Nó thường gục đầu vào lòng tôi như đứa trẻ dụi vào lòng mẹ. Nó bảo nó nhìn thấy một cái hố đen ngòm có nhiều hình thể đang dẫy dụa. Ở đó có tàn sát và chết chóc. Tôi vuốt mái tóc rối bù dơ bẩn của nó, triết lý: thà sống như con vật còn hơn không có sự sống. Nó nhìn tôi thê thảm, mình như những con vật. Ðiều con vật khác con người là nó không bao giờ tự hủy hoại chính nó, nó tranh đấu bảo vệ sự sống nó với tất cả tiềm năng. Nhưng những con người này thì lại không có cả bản năng khát sống. Một đứa đã thử nghiệm với đời sống, một tiếng nổ dòn, lằn đạn phá bung một khối óc. Nó tự bắn vào đầu như người ta dùng ngón tay búng ra một tiếng kêu trong không khí, thế là biết hết tất cả những gì khó hiểu, không một lời phân trần giải thích. Lũ cỏ dại mọc bên lề đường, một ngọn cỏ vừa ngã, thế thôi.

Tôi sợ ánh sáng. Thứ ánh sáng mặt trời đánh thức tôi dậy mỗi ngày với nỗi trống rỗng ghê rợn. Ðó là phút hãi hùng nhất của thời giờ khi tôi thức dậy nhận ra lại thêm một ngày nữa trong cuộc đời mười bảy năm của tôi. Mười bảy năm với tất cả ê chề chua xót bùng vỡ trong cơn chán chường tột cùng. Tôi sợ phút giao điểm giữa vô thức và thực tại, giữa ảo gíac và hình ảnh thật. Ðó là khi ánh sáng đóng lại vùng bóng tối vừa bỏ lại tối hôm qua, tôi đã sống thế nào ngày hôm qua, tôi không thể nhớ. Và rồi những con thiêu thân lại lao vào ngọn lửa, vào một vòng xoáy vô định rỗng tuếch. Bản năng sinh tồn vẫn còn trong người, tôi lao vào cơn lốc của những cuộc chơi quên thời gian và những chuyện mà người ta lên án, chuyện một đứa con gái không bao giờ nên làm và cũng chẳng bao giờ nên kể ra.

Tôi quyết định bỏ rơi nó hôm nó bị bắt lúc đang làm một chuyện phi pháp. Không biết nó nghĩ thế nào về tôi, người mà nó đặt nhiều tin tưởng. Nhưng tôi không thể đến gặp nó mặc dù tôi cũng muốn nói với nó một điều hứa hẹn vu vợ Tôi không can đảm nhìn thấy nó. Tôi lặng lẽ bỏ đi, nó sẽ quên tôi và như thế thì sẽ tốt hơn cho nó. Sau đó, tôi sống những ngày lang bạt trôi dạt qua nhiều nơi giao tiếp với nhiều loại người, thường là những người có máu giang hồ bạt mạng trong người, như tôi. Tôi gặp vô số những đứa con trai khác nhưng không ai tôi để ý hơn nó. Chúng chỉ là những cái đầu trống rỗng ngây ngô không sử dụng đến suy nghĩ, hành động ngông cuồng ngu si và không biết cách xử đẹp nhân danh sĩ diện của một loài bụi. Tôi không có kiên nhẫn với bọn này. Thỉnh thoảng nhớ tới nó, tôi chất vấn lương tâm sao tôi có thể tệ bạc đến vậy. Nhưng nghĩ đến nó chỉ làm tôi thấy mình cô độc hơn, một khối nặng chĩu chua xót trong lòng. Tôi không thương yêu nó, có thể đó là sự thương hại như thương hại chính mình. Tôi mang chứng bệnh tàn nhẫn trong người, di sản của một giống loài. Một lần tôi bệnh nặng nhất khi nghe tin nó bị bắn chết. Cảm giác chóang váng, nôn nao như có gì xoáy vào ruột đắng ngắt chỉ muốn mửa thốc ra ngoài một cái gì trong người, chất xám đục ngầu trên óc chẳng hạn. Ðó là tâm bệnh của người ốm lâu ngày đến giờ bộc phát, một thứ vi khuẩn độc hại nào đã ăn sâu vào đến óc đến giờ phát tác ra mọi hệ thống cơ thể. Chưa bao giờ tôi bệnh như lần ấy. Một sinh vật vừa bị tống khứ ra khỏi đời sống, mặt trời vẫn sáng và trái đất vẫn xoay những vòng xoay như thường lệ.

o O o

Ông ta hơn gấp ba tuổi tôi, người đàn ông luống tuổi có nét mặt cứng rắn, chiếc cằm cương nghị và chòm râu khiến tôi liên tưởng đến một nhân vật thời sử. Ông ta có dáng dấp khỏe mạnh đầy sinh lực. Tôi khen ông tráng kiện so với tuổi ông, ông bảo tại nhờ thiên nhiên nuôi dưỡng. Tôi bảo tại nhờ đời sống ông bình dị đơn giản nên thời gian không làm gì tác hại đến ông. Ông cười, đôi mắt sáng ngời như một tia nắng ấm. Tôi nghĩ ông ta phải là người sung túc lắm, với một trang trại thế này, với bầy ngựa và cánh đồng rộng mênh mông thế này. Nhưng ông ta không bao giờ nói đến sở hữu của mình, ngay cả những điều riêng tự Ông chỉ hay nói đến những huyền thoại tận đâu ở ngoài đời sống này, những ngụ ngôn mà tôi không hiểu lắm về một thời gian không gian khác, ý nghĩa cao vợi và mênh mang như những điều trong vũ trụ, nhưng thật lôi cuốn truyền cảm qua giọng kể từ tốn ấm áp của ông.

Tôi chọn ở lại với ông ta, vì không còn một nơi nào khác cho tôi sự bình yên hơn nơi này. Một góc chuồng ngựa cũng yên lành hơn bất cứ nơi nào tôi đã đi qua. Người ta khao rao những điều có thể làm đỏ mặt một đứa con gái thường, những điều không tốt về tôi và một người đàn ông đáng tuổi ông nội. Nhưng chúng không làm tôi bận tâm, tốt hay không chỉ có ông ta và tôi biết rõ (và một kẻ nữa biết rõ, đấng vô hình mà ông ta vẫn hằng giờ nói chuyện trong thinh lặng). Ông ta tìm thấy tôi nơi vệ đường, trên con đường xuyên bang vào một buổi chiều. Tôi ngất đi trước khi ý thức mình đang ở giữa một cánh đồng vắng vẻ. Tại sao tôi nằm bên lề đường, tôi cũng không còn nhớ. Tất cả đã lùi vào bóng tối, và tôi quyết định nhốt chúng lại trong một chiếc hộp quá khứ khóa chặt, tiêu hủy luôn cả chìa khóa theo đúng lời chỉ bảo của ông ta. Ông ta còn dạy tôi nhiều điều khác, chẳng hạn như cỡi ngựa và thuần phục một con giống sa mạc sắc tía tuyệt đẹp, con ngựa mà ông quí nhất. Con này cứng cổ bướng bỉnh không cho ai ngồi trên lưng nó bao giờ, trừ ông ta là chủ của nó. Nó là một con ngựa nòi giống Ả-Rập vóc dáng dũng mãnh như một con ngựa thần. Tôi bị nó mê hoặc ngay khi nhìn thấy nó đứng đơn độc dưới một bóng cây giữa đồng. Hình ảnh đó làm cho tôi ngây ngất. Tôi muốn vuốt ve chiếc bờm hoang dại của nó. Tôi muốm ôm đầu nó áp vào lòng mình như ôm lấy một cái gì thật gần gũi thân thiết. Mắt nó buồn rượi long lanh sáng với ánh nhìn mênh mông bí ẩn, như đang nhìn vào một cái gì đó không có thật trước mặt. Ðôi mắt giống hệt mắt ông ta lúc đăm chiêu điều gì. Nó không ưa tôi, thấy tôi lại gần nó vội quay mình đi, cất tiếng hí to rồi phóng mình vào cánh đồng mất hút. Ông ta bảo nó không ưa người lạ, không ai có thể đến gần nó được trừ ông ta. Tôi bắt đầu mơ tưởng con Arabian, như tôi đã từng mơ tưởng những điều huy hoàng của đời sống. Ông ta tập cho tôi cỡi những con khác đã thuần phục, những con này ngoan và hiền như lừa. Tôi say mê cỡi ngựa lang thang trên những cánh đồng, thiên nhiên thật dịu ngọt đằm thắm, mầu xanh làm lòng tôi mát rượi dễ chịu. Thấp thoáng trong đồng bằng những mái nhà thở khói mỏng thoảng nhẹ vào bầu trời mùa xuân. Tôi huýt sáo bản "wounds of the bird", bài hát của P. Mauriat mà ông ta dậy tôi. Tôi yêu đời sống hồn nhiên ở nơi này.

Hôm đó có gì khác thường trong tôi xảy ra. Cảm xúc như một dòng lũ đổ về, tôi mở chiếc hộp quá khứ kể cho ông ta nghe đoạn đời tối tăm phóng túng của mình. Ông ta im lặng lắng nghe, không một câu hỏi gián đoạn hay một phản ứng nào trên nét mặt. Chưa ai kiên nhẫn nghe tôi kể chuyện khốn nạn đời mình và chịu đựng những lời cay đắng than trách, như ông đã nghe với tâm hồn mở rộng. Tôi nói về lần xúc động trong đời khi nhìn thấy máu từ chính thân thể tôi. Máu dậy thì, một vết bẩn hoen ố với chấn động tâm lý và mặc cảm của một kẻ phạm tội nào đó bị trời trừng phạt. Tôi lặng lẽ chôn dấu tích của sự biến đổi cơ thể, đau khổ như người ta vừa mất mát một điều gì. Và cùng với những ấn tượng chết chóc của chiến tranh, đầu óc tôi nhuốm bệnh. Ai có thể hiểu nỗi buồn của đứa con gái ý thức việc mang thân phận của mình như tôi lúc đó. Ai có thể chia sẻ nỗi sợ sệt hoang mang, mẹ tôi cũng không thể hiểu tôi. Nhưng ông ta hiểu, ông cầm tay tôi ủ vào đôi tay rắn chắc ấm áp của mình, xiết nhẹ.

Ông thường ôm tôi vào lòng vỗ về như dỗ một đứa trẻ. Ở trong lòng ông ta, tôi không cảm thấy mặc cảm tội lỗi hay điều gì đó bất ổn trong lòng. Tôi chỉ cảm thấy một sự bình yên tuyệt diệu, như đứa con trở về với tình thương người cha của nó. Một lần buột miệng hỏi tại sao ông lại ở một mình, thân nhân đâu, sao ông đóng khung đời sống trong một trang trại hẻo lánh. Ông ta im lặng, nhìn vào khoảng trống trong giây lát rồi bảo rằng ngày xưa ông cũng đã có một thời hạnh phúc, một hạnh phúc mỏng manh đã vuột khỏi tầm tay. Một đứa con gái khoảng bằng tuổi tôi bây giờ. Ông cũng đã trở về từ một cuộc chiến, đã mất mát nhiều, mất cả phần tâm hồn và thân xác. Tôi ngỡ ngàng. Thân thể đó không thấy gì khiếm khuyết. Nhưng tôi chợt hiểu, tật nguyền là thiếu mất một cái gì khiến cho đời sống không được bình thường hay quân bình theo lẽ tự nhiên của bản năng. Ðời sống này dường như ai cũng khuyết tật về một cái gì.

Không còn gì vui hơn ngày tôi chinh phục được con Arabian. Nếu không có sự chỉ dẫn dịu dàng khéo léo của ông, chắc gì tôi được ngồi được trên lưng nó phóng như bay trên đồng. Không thể diễn tả sung sướng khi tôi chiếm được lòng tin của nó. Nó mạnh và nhanh như một phi tên bắn vào khoảng trống. Tôi ôm chặt lưng nó, ép sát người vào bờm tóc mặc nó đưa tôi đến đâu cũng được. Tôi như bay bổng trên không. Nó là một con ngựa trong thần thoại. Tôi hãnh diện vui sướng vô cùng. Ông ta đứng nhìn theo với vẻ thán phục, với nụ cười sáng ngời thật đẹp.

Ngồi dưới gốc cây nơi con Arabian vẫn đứng dưới bóng mỗi ngày, tôi nói tôi không biết mình đang ở đâu trong đời sống. Ông bảo có những điều người ta không cần phải biết, như từ đâu đến và sẽ đi đến đâu. Chỉ nên biết hiện tại mình đang ở đây trong giờ phút này, đó là điều thật nhất cần chú ý tới nhất. Tôi hỏi ông tại sao con người có thể trở nên xấu xa, mặc dù người ta không ưa sự xấu. Ông bảo mỗi người là một thánh nhân chưa được khai triển. Lúc ông đăm chiêu nhìn mông lung vào cánh đồng, tôi thấy một tia nắng sáng ngời rọi trên mái tóc nhuốm bạc của ông, y như một vòng hào quang lóng lánh. Tôi nói ông hãy kể tôi nghe chuyện thánh kinh về một người đau khổ đã chinh phục được thế gian. Ông bắt đầu kể. Có một cánh đồng cỏ xanh rì nơi có một giòng suối tươi mát tuôn chảy, trên đồng cỏ ấy người đau khổ bệnh hoạn đến yên nghỉ và tắm mát bên giòng suối, họ khỏe mạnh và được tăng sức cho tâm hồn, rồi trái tim họ cũng biến thành những giòng suối tình thương luôn tuôn chảy vào những cánh đồng khô cằn cạn nước... Tôi chợt nhìn thấy hình ảnh tôi đi trên sa mạc hoang vắng, cánh đồng tôi đã hạn hán mất mùa bao năm, và một giòng suối tình thương từ một trái tim đang đổ tràn vào, tràn vào. Tôi ứa nước mắt xúc động bởi một cái gì rất êm ả xâm chiếm lòng. Chưa bao giờ tôi có cảm giác êm dịu thế. Ðó là lần khóc thứ hai với những giọt nước mắt hạnh phúc nhất trong đời.

o O o

Cơn đau mới đầu chỉ thỉnh thoảng nhói lên, dần nó lộ liễu bung phá dưới những tế bào da thịt trong người. Tôi không nói với ông, tôi chỉ kiếu mệt về phòng nằm nghỉ. Có thể chỉ là cái đau bất thường của chu kỳ đàn bà, hy vọng rồi nó sẽ qua. Nhưng cơn đau vẫn tiếp tục và tôi biết mình bệnh nặng không thể dấu ông ta với những lý do bịa đặt được nữa. Ông đưa tôi đi khám bác sĩ. Người ta thử máu làm mọi thứ giảo nghiệm lẫn chiếu quang tuyến nhưng không hề cho tôi biết kết quả. Tôi xuống cân mau chóng và người dễ mệt mỏi, tay chân bủn rủn thường ngã vật ra bất tỉnh. Ông ta bắt tôi nằm trên giường nghỉ ngơi, nhưng tôi thèm ra đồng phóng mình trên lưng ngựa. Ông không cho phép tôi ra ngoài nữa. Ông ta chăm sóc tôi như một y tá đầy kinh nghiệm, như một người cha bao dung tôi không bao giờ có, như một người mẹ dịu dàng biết rõ tâm lý của đứa con gái dại khờ, ông bảo rằng tôi sẽ khỏi. Rồi ông còn nói về một tương lai mà ông đã xếp đặt cho tôi, một đời sống mới mà chắc chắn một đứa con gái nào cũng mơ ước. Nhưng tôi hiểu điều gì đang xảy đến, dù ông có nói thế nào đi nữa, có cố gắng đem cho tôi một hy vọng hay an ủi. Những lúc nằm im trong yên tịnh lắng đọng, tôi không thể tưởng tượng có ngày tôi lại nằm im thế này. Tại sao tôi lại ra thế này, và những gì đã qua trong cuộc đời vung phá của tôi. Tôi là kẻ chống đối nổi loạn, tôi không thể ngồi yên lấy một lúc, điều gì đã thay đổi con người tôi#? Một phép lạ kỳ diệu hay một sự hàng phục? Tôi không còn có thể chống phá nữa, sự bình thản này khiến tôi có thể nhìn sâu vào lòng mình, nơi tôi vừa khám phá ra được một điều.

o O o

Mùa đông đến, những thân cây trơ trọi rụng đầy lá úa ngoài sân, tóc tôi cũng rụng dần từng đợt quá mỏng không đủ cột một bím tóc như ngày nào rong chơi ngoài đồng. Tôi nói với ông ta, tôi sẽ không trở lại nhà thương nữa. Những lần chạy chemotherapy làm tóc tôi rã ra từng cụm lả tả trong những ngón tay run rẩy hốt hoảng, tôi sợ những luồng điện châm vào người như ngọn roi quất tới tấp vào từng tế bào cảm giác còn lại của tôi. Ông lặng lẽ không nói gì, cầm tay tôi xoa nhẹ. Tôi mân mê chiếc mũ cói ông tặng hôm làm bạn được với con Arabian, chiếc mũ rộng lỏng lẻo trên đầu lơ thơ vài lọn tóc mỏng. Tôi bảo ông hãy cất hết những chiếc gương.

Buổi chiều có mầu nắng héo vàng quái lạ xiên vào căn phòng ẩm hơi lạnh, thoi thóp những hình ảnh mờ ảo lung lay. Ông ta đặt bình hoa có nhánh hoa duy nhất lẻ loi trên chiếc bàn đầu giường. Hình dáng một đầu chim với chiếc mào kỳ dị. Chưa bao giờ tôi thấy loại hoa lạ lùng này. Một đài hoa xanh thẫm có những vệt đỏ như những vết máu bầm nơi mép, bật trồi ra những cánh tím phơn phớt cam, như chiếc triều thiên của một loài chim phượng, giống chim đã mất tích lạ hiếm trong huyền thoại. Ông ta bảo đấy là chim vườn địa đàng, một thứ kỳ hoa mọc trên đất của những giống hoa vườn tầm thường. Nhánh "bird of paradise" cô đơn trong căn phòng đượm vẻ u ám của bệnh hoạn, một vẻ đẹp lạc lõng khác thường chợt làm tôi muốn chảy nước mắt. Vẻ đẹp quá cách biệt xa vời, không thể cảm nhận với một mỹ quan tầm thường. Con mắt thịt làm sao có thể hiểu được thế nào là cái đẹp ở một cõi khác.

Dường như ngoài trời đã mưa nhẹ, những hạt mưa lất phất lấm tấm đọng trong vòm lá ủ đầy bóng tối hắt cơn lạnh vào phòng. Hình ảnh buổi chiều mưa rơi nhỏ nhẹ và cánh hoa địa đàng hình dáng lạ thường như một luồng điện sáng lòa đầu óc tôi đầy bóng tối, như ngọn roi quất vào trái tim khô rạn của tôi, tôi chợt bàng hoàng tỉnh táo. Một cánh chim trắng chợt bay vụt qua khung cửa, bỏ lại khung cửa bơ vơ với bầu trời trống vắng hụt hẫng. Tiếng đàn vĩ cầm từ một phòng bên cạnh chợt réo lên rên rỉ cùng với tiếng mưa rơi tấm tắc như một bản giao hưởng luân vũ của linh hồn. Và chợt mọi hình ảnh phai nhạt trong trí nhớ hoặc đằm thắm say mê bỗng ào ạt hiện về trước mặt. Từ những khao khát được sống cho đến những hành động phung phá vụng dại đam mê chợt trở về đầy đủ. Ðó là dĩ vãng nát nhầu của tôi, đó là tôi bất toàn trong một đời sống không vẹn toàn. Tôi chợt cảm thấy có một cái gì thật gần gũi phảng phất quanh đây, tiếng đập thổn thức của tim, rạo rực một hình ảnh và cảm xúc thật êm dịu. Tôi bỗng thấy cái vô lượng bao dung trong đời sống, trong cả những điều xảy ra cho mình. Tôi lại ngất đi với hình ảnh cánh bird-of-paradise cất cánh bay lên, bay lên cao vào vòm trời có nhiều ánh sao nhẩy múa điệu luân vũ của ánh sáng, và một mùi hương ngào ngạt...

*

Cuối đông, cánh đồng khô trắng dưới những cơn mưa, vòm trời sa thấp nặng nề như một khối chì. Tôi nói với ông có thể tôi sắp đi xa. Ông ta nhìn tôi với cái nhìn xót xa lẫn một chút bối rối trong ánh mắt. Rồi ông xoa nhẹ chiếc đầu trụi tóc của tôi, bảo rằng tôi nhanh chân đi trước ông một đoạn đường. Cuộc đời là một cuộc chạy đua về cùng một đích, tôi là một nài giỏi nên đến nơi trước. Tôi gật đầu nói rằng tôi hiểu. Phải, đó là một cuộc chạy đua đến một điểm đã chờ đợi. Ai rồi cũng sẽ phải ra đi một mình như đã đến đây một mình. Sự vĩnh cửu ở một chốn khác, tất cả rồi cũng sẽ trở về với sự thật đó. Tất cả đã đem tôi trở về, để cho tôi hiểu thế nào là rung động, thế nào là tình thương.

Hai hôm sau ngày ông ta làm phép rửa, tôi bắt đầu lịm đi trong những cơn mê man, cảm giác chập chờn giữa những liều thuốc dịu đau. Trong cơn mê, tôi thấy tôi đi lạc vào một vùng ánh sáng, vùng ánh sáng của thiên thần thánh linh đổ trên đầu tôi y như những gì ông ta diễn tả hôm làm phép rửa. Tôi thấy cả một vùng hoa tím sáng ngời, loài hoa dị thường nhưng không còn vẻ cô đơn lạc lõng. Tóc tôi mọc xanh mướt trở lại, tôi thấy tôi đi trên con đường có những bụi trúc mọc xanh um, tôi thấy bà ngoại tôi đứng chờ tôi ở ngưỡng cửa cười nụ cười móm mém với củ khoai cầm trên tay dành phần cho tôi, và tôi thấy cả nó với chiếc scooter kêu ầm ĩ. Tôi tỉnh dậy lòng nhẹ nhàng thanh thản, cơn đau biến mất và ông ta lại đến bên tôi kể những chuyện ngoài cánh đồng về con Arabian thế nào ngày hôm nay. Mỗi ngày, tôi ngồi trên ghế đu nửa tiếng đồng hồ bên hiên ngoài nhìn nắng và thu nhận tất cả hình ảnh trong vòm sáng đó. Con ngựa tía vẫn đứng yên một mình dưới bóng cây, lặng lẽ tư lự như một nhà hiền triết. Trước khi cơn đau làm tôi run rẩy co rúm người, ông ta lại chích một mũi thuốc vào cánh tay, rồi bồng tôi đặt vào giường không quên đặt nhẹ lên trán một nụ hôn chúc tôi giấc ngủ bình yên. Và cũng như mọi lần, trước khi thiếp đi, tôi lại nghe rõ tiếng phần phật của một đôi cánh đập vào nhau, đôi cánh trắng của thiên thần hay chim bồ câu, có lẽ đến đón tôi vào một nơi chốn bình yên.

Tôi ngả người trên gối, nhắm mắt, và chờ đợi.


tháng 4, 1992


____________________________________________________________
p h ạ m c h i l a n


24785



Image


k ý..ứ c..d ò n g..s ô n g..

____________________________________________________________



Bóng tối êm dịu hơn cả
vì nó xa thực tại.
Không phải vì nó không thật hay là do ảo giác,
mà nó giúp tâm hồn mình lắng dịu bình yên
để nhìn vào
chính cái cõi mịt mùng của lòng mình.



kính tặng Thày Mẹ




Mùa nghỉ hè tôi về lại thị trấn cũ thăm gia đình, cũng là dịp để ở gần cha mẹ sau một thời gian dài bận rộn với đời sống ở thành phố khác. Căn nhà hướng mặt ra bờ sông, dòng sông phẳng lặng xám ngắt như chì mà tôi vẫn nghĩ đó là một miếng sắt phẳng lạnh lùng hơn là một dòng nước thơ mộng. Căn nhà nhỏ sàn vách bằng gỗ ghép, dưới sàn trống hổng trở mình kêu răng rắc khi có gió lớn lùa qua, tiếng kêu rên quằn quại như một con vật đang bị tra tấn trong cơn bão giô Những bước chân qua lại cũng làm sàn gỗ rên rỉ, những tiếng động ấy tạo cho không khí một vẻ chịu đựng ẩn nhẫn trong cái vẻ hoang tịch của vùng thôn dã. Dời sống con người chìm đọng ở đây giống như cảnh sắc u uẩn của nó.

Phòng ngủ tôi đồ đạc vẫn còn y nguyên như trước ngày tôi đi xa qua thành phố khác Bức vẽ bằng than chì vẫn còn trêo trên vách, bàn viết vẫn kê cạnh cửa sổ, ống bút lỏng chỏng vài cái bút nguyên tử, bút chì cùn đầu dựng ngược mà tôi có thói quen bao giờ cũng cắm ngược đầu lên như thế. Phòng thiếu người không khí âm u ẩm lạnh, đồ đạc như còn say ngủ trong cái vẻ hoang vắng của nó. Chắc ít có ai vào đâỵ Tôi nhìn quanh, mọi sự như cũ không thay đổi suy chuyển khiến tôi có cảm giác như tôi vẫn là đứa trẻ ngờ nghệch của bao nhiêu năm về trước khi mới dọn đến đâỵ Nhìn ra sân, cành lá cây mộc lan xum xuê che gần kín cánh cửa kính đầy bụi mờ. Cây lớn hơn xưa nhiềụ Chỉ có những tàng cây này là dấu thay đổi duy nhất trong căn phòng này, nếu không trừ chính tôi. Phòng hướng bắc nên mùa đông chịu nhiều gió lạnh, nhưng tôi vẫn thích căn phòng này vì nó có cửa sổ lớn trông ra một khoảng trời rộng và con đê đắp cao có lối đi lát nhựa che lấp mất mặt nước từ tầm nhìn nơi này.

Dòng sông nằm thu mình trong lòng con đê. Sông lạnh lùng tách biệt giữa hai bờ đê, mùa nước lớn cũng yên ổn trong hai bờ kiên cố như một ngục tù. Nó lạnh lùng bình thản như một sự chối từ giao tiếp với bờ hai bên. Chỉ những khi có gió mạnh lắm mới làm cho mặt sông gợn sóng lăn tăn. Vẻ biệt lập của nó như một sự tách rời với đời sống. Nước lặng lẽ như một sự ẩn nhẫn cam chịu. Thỉnh thoảng mới có một chuyến tầu qua đâỵ Những chiếc xà-lan chở hàng chậm chạp bò trên mặt nước lặng lờ, đằng đuôi toả ra những đợt sóng nhỏ lặng lẽ lan ra xa, bọt nước gợn trắng rồi tan biến mất. Con tầu di chuyển trên mặt sông chậm chạp im lìm, lâu lâu rú lên một hồi còi để đánh thức cảnh vật và phá tan cái tĩnh lặng của dòng sông.

Tiếng động rất hiếm trong khung cảnh này. Cái yên lắng đượm vào lòng tôi nỗi cô đơn trống trải trong suốt quãng thời gian mới lớn. Những khoảng trống đó vẫn theo đuổi tôi, cảm giác ấy đang lớn dần, khi tôi đang nhìn cái khoảng sáng héo hắt của bóng chiều ngoài kia. Tôi cũng không quen với những tiếng động của thành phố. Và cái tù hãm trong vùng náo nhiệt thì cũng bứt rứt không kém cái trống vắng cô đọng của vùng hẻo lánh này. Ở đây đời sống như một ly nước đã gạn lọc lớp bụi còn đọng lại dưới đáy ly, một vẻ trong suốt buồn bã hiện hữu nghi hoặc chỉ chực trờ một cái gì động mạnh sẽ khuấy ngầu lớp bụi ấy lên. Phía bên kia bờ đê là đường hỏa xa 110, con đường chở hàng liên bang mà ngày nào ít nhất cũng có một chuyến đi qua như một kỳ định. Con đường trên bờ đê thoai thoải lát nhựa sạch sẽ cho người tản bộ. Từ bờ đê có thể nhìn thấy cả vùng thung lũng trơ trọị Phía xa là nhà cửa lởm chởm trong cánh đồng khoai tây, mờ hiện thị trấn nhỏ nơi tôi vẫn đến đấy mua sắm và xem ciné. Bên kia thung lũng có một nhánh sông nhỏ với cái tên dài ngoằng không hiểu do ai đặt rạ "River of old and lost." Dòng sông già nua và lạc lõng. Cái tên giống như số phận của nó: nước ri ri chảy qua vài cồn cát trơ lên vào mùa nước cạn, mấy nhánh rong khô nằm vật vờ hai bên bờ, dòng nước bơ vơ cạn cợt ngơ ngẩn nhìn trời mâỵ Chưa bao giờ tôi câu được một con cá nào trong dòng nước khổ sở nàỵ

Gia đình tôi dọn đến vùng này từ lâu lắm, khi trong nhà còn các anh chị vẫn còn độc thân mới đến vùng đất định cư. Sau này khi từng người một lần lượt bỏ nơi này đi lập thân hay lập nghiệp nơi khác, thì cha tôi bắt đầu dẫn tôi đi dạo trên con đê vào những buổi chiều. Lúc ấy tôi bắt đầu lớn và không hỏi cha tôi những câu hỏi lẩm cẩm của trẻ con nữạ Tôi đã mang vẻ suy tư trên khuôn mặt có những nét hỗn hợp giữa cha và mẹ để lại. Làm con út phải mang nhiều thiệt thòi, mẹ tôi đã nói với tôi với cái nhìn nửa âu yếm nửa thương hại. Ngày mẹ còn trẻ, khi mẹ còn khoẻ mạnh đầy sinh lực, tất cả tinh túy máu thịt mẹ đã dành cho các anh chị tôi, tôi con út nhận lãnh tất cả mọi tàn dư trong thân thể hao mòn của mẹ. Nhưng cha tôi thì không nghĩ vậỵ Cha bảo con út thừa hưởng tất cả những gì còn lại của cha mẹ, những bảo vật tinh thần trút vào đứa con cuối cùng như một sự truyền nối thiêng liêng. Nếu thật vậy tôi đã hưởng tất cả tinh túy tinh thần mỏi mòn của cha mẹ, còn thể chất thì tôi xin nhường cho các anh chị tôi.

Tôi đã đi trên con đường đê đó những buổi chiều những ngày mới lớn. Tôi đi dọc theo con đê cho đến hết khúc quanh của dòng sông. Những buổi chiều gió mát, trời trong như một tấm gương tôi có thể soi mình trên những giải mây trắng ngần, tôi nhìn thấy hình ảnh tôi trong những hình thù mây đang chuyển đổi. Có khi mây giống hình một đầu người chống tay mơ màng, có khi nằm lả lơi như một cô gái khỏa thân với đường cong lồi lõm. Ðầu óc tôi tưởng tượng khi tôi vẽ trong đầu những hình ảnh qua những dáng mây. Những bức tranh đó không thể có trong đời sống này, trong khung cảnh đìu hiu uể oải thế này. Tôi mơ đến những vùng trời mới lạ, tôi mơ đến những khám phá mới và những cảm giác mới nơi đất nước vẫn còn xa cách này. Ở trên đó có thể có vùng trời mà tôi gọi là quê hương. Cũng những đám mây mầu sắc hình dáng thế này, ở trên cao thì mọi nơi đều như nhau. Chỉ có những sự việc con người bên dưới là khác biệt. Khoảng trời bao la bát ngát vô tận, không một giới hạn nào chận tầm nhìn nếu con mắt có thể nhìn xuyên qua bầu trời. Tôi đi phía sau cha, cha thong thả hai tay chắp đằng sau lưng, vẻ mặt phẳng lặng im lìm. Cha không nhìn một vật gì chung quanh vì tất cả đã quen thuộc, mắt cha mông lung nhìn vào một điều gì không có trước mặt, tôi cảm thấy như thế. Cha ngừng lại nơi vệ đường dưới bóng một tàn cây, châm một điếu thuốc và chỉ tôi xem những vệt loang tròn trên mặt nước đang lan rộng. Cá chép vừa nhảy lên kìa con. Tôi ngồi xuống cạnh cha nơi vệ đường, ít khi tôi nói gì mỗi khi cha bộc lộ điều gì nếu không là một câu hỏi. Tôi chỉ yên lặng nghẹ Cha ngồi thoải mái hai chân duỗi, cha cũng yên lặng. Hai cha con chẳng có gì để nói với nhau, nói gì với đứa con gái nhỏ mười ba tuổi về những chuyện mà tôi không hề biết tới hay thấy qua. Ðầu hơi ngả phía sau, cha nhìn xa vào khoảng trời xanh hun hút, cha nói "đường trời rộng quá hở con?" Tôi nhìn theo cái nhìn của cha, bâng quơ phát biểu "con có thấy gì trên trời đâu thàỵ" Thật sự trời trong không cả một cụm mâỵ Cảnh vật trống làm tôi chán. Cái rộng lớn làm tâm hồn đứa trẻ trong tôi không đủ sức chứa đựng. Tôi chỉ thấy không khí tù túng của bầu trời, tôi không thích vẻ yên lặng chịu đựng của nô Cha thì có vẻ như thoải mái lắm giữa thiên nhiên. Cha không ưa náo nhiệt của thành phố, vì vậy mà cha chọn định cư nơi này để lũ chúng tôi phải chịu tù đày chung. Ngày đó các anh chị tôi đòi dọn đi nơi khác ở, cha không nghe bảo các con tự lập muốn đi đâu thì đi cứ để cha mẹ ở đâỵ Mẹ tôi thì không có ý kiến gì, mẹ bảo nơi nào trên đất nước này thì cũng thế thôi.

Cha tôi đã nhìn thấy bao nhiêu chiếc xà lan chở hàng qua dòng sông này, đã nghe bao nhiêu tiếng còi sương của những chiếc xe lửa qua đây vào lúc hai giờ sáng. Ðã lâu cha không còn cần đến tấm lịch treo tường nhắc nhở thời gian. Thời gian mặc nhiên trôi qua cha cũng không cần phải đếm những con số ngày tháng chưa tới. Ðời sống bình thản đều đặn tiếp tục mỗi ngày, cho đến khi các anh chị tôi ra đi lập đời riêng và đến lúc tôi cũng rời xa đời sống mà tôi nghĩ là chập hẹp gò bó. Dòng sông nước đục lờ đờ, cha bảo không thể giống như nước sông Yên Thủy được. Sông Yên Thủy khi xưa bà nội vẫn chở cha tôi qua sông đi học mỗi ngày trên chiếc thuyền thúng chòng chành. Cha bảo nước sông quê hương mình hiền hơn nước sông ở đây. Sông nước có sự phân biệt trong lòng cha tôi như hế. Ðối với tôi, sông nước là sông nước, chỉ khác là con người cảm nhận nó khác, thế thôi. Nhưng tôi không nói với cha, cha sẽ bảo tôi trẻ con biết gì về quê hương và những ấn tượng của nô Chữ quê hương thật trừu tượng trong tôi lúc bấy gi Thành phố mà gia đình tôi bỏ đi có nhiều tàn tích bom đạn, có những mái nhà dột nát và con người thất thểu sống lây lất trong những xó tối ngập ngụa rác rến. Sự ra đi của chúng tôi không để lại một lỗ hổng nào trong lòng những người còn ở lại, tôi đã từng nghĩ như thế. Tôi không gặp những con người hình ảnh đó ở đây, nhưng mà tại sao lại nghĩ đến những gì đã xa quá không còn liên quan đến đời sống hàng ngày. Những ý nghĩ này tôi chỉ nghĩ trong đầu, không khi nào tôi dám nói ra với cha, sợ ông nổi giận mắng cho rằng tôi đang chạm vào vết đau của cha, chạm vào cái điều "taboo" của những người di tản buồn, rồi không rủ tôi đi dạo đê nữa. Dù sao, tôi cũng hãnh diện vì cha không đi dạo đê với các anh chị tôi mà chỉ đi với đứa con gái út nhỏ dại như tôi lúc bấy giờ. Dường như trong cha con tôi có một sự tương đồng nào mà tôi không rõ.

***

Ðêm yên vắng như chẳng có sinh động quanh đây. Buổi tối khó ngủ với tách trà đậm sau bữa cơm tối, tôi vào giường sớm với quyển sách đọc để giỗ giấc ngủ. Kéo mành cửa lên cho thoáng và đẩy cửa kính lên cho gió lùa vào, tôi bắt gặp mảnh trăng gầy lẻ loi nơi một góc trời. Tiếng dế kêu râm ran ở một góc vườn, ánh sáng xanh mờ nhẹ cảnh vật như nửa thức nửa ngủ mơ màng. Cố gắng nằm đọc được vài trang chữ mà chẳng hiểu sách đang nói về cái gì. Tôi chợp đi lúc nào không hay, lúc giật mình tỉnh dậy bỗng thấy khát khô cổ. Phòng vẫn còn đèn sáng ở đầu giường. Dường như đêm đã khuya lắm. Một luồng gió lùa nhẹ vào phòng, có tiếng chó sủa từ xa vọng lại nghe như ở bên kia sông. Tiếng động chìm hẳn rồi mất hút vào đêm tốị Tôi nghe rõ tiếng thở và nhịp đập của tim mình.

Cha tôi ngồi yên đấy bất động trên chiếc ghế lắc đu ở cạnh cửa sổ phòng ăn. Bóng cha ngồi nhỏ thó gọn gàng trong lòng ghế, như một khối đen hòa lẫn với bóng tối. Tôi giật mình rồi định thần rằng cha còn thức với mắt đang tỉnh táo nhìn tôi từ bóng tối.
- Thày chưa đi ngủ ?
- Ờ chưa, con. Ðừng bật đèn lên làm gì, cứ để thế...

Tôi đến ngồi cạnh chiếc ghế bàn ăn, trong bóng tối đã quen mắt. Ánh trăng mát dịu chiếu vào phòng khiến tôi nhìn rõ mọi vật như ban ngàỵ Cha không hút thuốc mà chỉ ngồi im lìm trên ghế mây có lẽ đã từ lâu lắm, cha nhìn vào vùng bóng tối ở khoảng trời bên ngoài cửa sổ.
- Thày không ngủ được ạ ? Thày uống nước không con đi lấy?

Mắt cha không chớp, cha nhìn sâu vào khoảng không, chắc cha hông nhìn thấy tôi đang bối rối ngắm cha. Ít khi có dịp tôi nhìn cha kỹ trước mặt như vậỵ
- Không, con. Con dậy làm gì giờ nàỷ
- Con dậy uống nước.

Dường như thời gian ngừng trôi, tôi cảm thấy không khí hơi nặng, không rõ là mấy giờ sáng mà trăng đã lên thật cao khuất sau bóng cây. Có lẽ tôi đã ngủ được một giấc khá dài từ tốị Ý nghĩ cha đã ngồi hàng giờ thế này một mình làm tôi thấy nao nao trong lòng. Những thắc mắc bật lên trong đầu tôi, cha đang có việc gì lo lắng hay trong người không khỏẹ Hai cha con ngồi im trong bóng tối, một lúc sau tôi cất tiếng rụt rè hỏi:
- Thày có khoẻ trong người không? Hay thày có chuyện gì phải suy nghĩ?

Tiếng cha tôi trầm trầm trong bóng tối, vẫn không cử động.
- Không có gì cả con à. Thày vẫn thích ngồi trong bóng tối thế này, chỉ ngồi không vậy thôi. Không có gì quan trọng.

Không có gì quan trọng mà cha ngồi thâu đêm suy nghĩ. Cha ghĩ về điều gì mới được chứ.
- Công việc vẫn thường hở con?
- Dạ, việc vẫn thường...

Không biết nói gì làm gì để gợi cho cha nói thêm về ý nghĩ trong đầu của cha, cha tôi như quên có tôi đang ngồi đối diện. Cha lại như chìm vào một cõi nào khác. Tôi định nhổm dậy bật đèn sáng lên.
- Ðừng con, cha không thích ánh sáng. Sáng quá cha không suy nghĩ được.

Tôi chưng hửng. Bóng tối gần gũi với suy nghĩ của cha. Cha suy nghĩ về điều mới được chứ. Tôi thấy lòng xốn xang, mặc dù nhận ra cái vô lý của mình. Ðời sống bình lặng ở đây không có gì phải suy nghĩ cả. Nó bình lặng trôi thì hãy để nó trôi, tại sao phải làm cho nó thêm rắc rối. Ðiều gì đang xáo trộn suy tư của cha tôi, một người đã chấp nhận chọn chốn tịch lặng này để sống nốt quãng đời còn lại. Cha tôi ít bộc lộ và luôn trầm tư, sự sống đã thu hẳn vào bên trong, trong lớp vỏ ngoài khô khan khắc khổ. Tôi cố gắng khơi ý nghĩ của cha.
- Không có chuyện gì thật hở thày? Thày cho con biết được không? Dạo này con bận quá không về thăm thày mẹ thường...


Ðó là câu nói mà tôi đã thu hết can đảm để trút ra với lòng xúc động thật sự. Ðã lâu lắm rồi cha con tôi mới có dịp ngồi bày tỏ thế này. Ðời sống xa cách đã làm tình cảm gia đình nhạt dần, trong cuộc sống bon chen vật lộn với mọi thứ như những cuộc chạy đua. Tôi đang cố thu gần cái khoảng cách đã có trong tình cảm gia đình, sẽ không còn một dịp nào khác, tôi biết chắc như vậy. Giữa lúc tôi đang bồi hồi với mớ tình cảm trong lòng thì tiếng còi xe lửa rú lên từ xa một tràng dài xoá tan cái tĩnh mịch. Tiếng kêu đánh thức cảnh vật chìm đọng của bóng tối, đánh thức cả tôi đang trong tâm trạng bối rối trước vẻ lạnh lùng im lìm của cha. Tiếng còi ngân nga như nhắc nhở sự hiện diện của nó, chuyến tàu chở hàng vào lúc hai giờ sáng như một định kỳ với thời gian. Vậy là đã hai giờ sáng rồị Tiếng cha ôn tồn cất lên sau chuỗi âm thanh của còi tàu:
- Ði ngủ đi con khuya lắm rồi đô
- Thày cũng vào giường đi thày ạ. Sương xuống bắt đầu lạnh rồi.
- Ừ thày vào bây giờ. Con đi nghỉ đi.
- Dạ.

Tôi ngần ngừ đứng lên về phòng, bỏ lại cha với bóng tối yên tĩnh êm đềm của cha. Ánh trăng soi tỏa khung cửa có cha tôi ngồi in trong bóng đêm. Tôi vào nằm lại giường, bỗng dưng tôi cảm thấy thật sự cô độc. Cái cô độc của người bất lực trước dĩ vãng nào đó đang sống lại. Dĩ vãng của những người bỏ một nơi chốn ra đi mang theo rất nhiều ấn tượng ở một nơi chốn nào đó tưởng đã chết đã khuất lấp mịt mờ, nhưng nó vẫn còn sống khắc khoải trong mớ tâm thức bồng bềnh. Trong cha tôi ký ức là một dòng sống đầy sinh động, cha đang sống trong nó, hay cha chỉ hồi tưởng lại những hình ảnh cũ, tôi không thể nào biết rõ. Có một bức hình đen trắng chụp lại cảnh làng cũ của cha mẹ tôi mà một lần nhìn thấy trong bức thư một người từ Bắc gửi qua, tôi thấy có một người đàn ông mảnh khảnh còn trẻ rất giống cha tôi. Hôm đó tôi không hỏi người trong ảnh là ai. Có thể là một người trong làng cũ từ mấy mươi năm về trước, hoặc cũng có thể là cha tôi lúc còn trẻ. Ngôi làng có mái nhà thờ cao chót vót, một dòng sông bình yên trong vắt phía sau, những mái rêu cũ kỹ và vài ngọn cây mờ nhạt. Tất cả đó là ấn tượng duy nhất mà tôi có về một nơi chốn mà cha tôi âu yếm gọi đó là quê hương. Sông Yên Thủy và những mùa nước lớn, bà nội vẫn chèo thuyền thúng đưa cha qua sông mỗi ngày, những cánh diều reo trong gió chiều, đàn cò trắng bay trên những cánh đồng lúa mạ vừa xanh. Ðó là những điều cha tôi kể những hôm dạo trên bờ đê. Ngoài ra, ký ức tôi trống rỗng về Yên Thủy và những khúc sông đã trôi ra biển lớn. Cha tôi gọi những người ra đi, những người trong đó có gia đình tôi là những khúc sông đã trôi ra biển. Những nhánh hợp rồi những nhánh tan, những dòng nước vỡ vụn đã tan trong những cơn thủy triều. Lối ví von này làm đầu óc non nớt của tôi xáo trộn. Con người, đời sống như những giọt nước. Lũ chúng tôi lớn lên như những hạt nước mất chất tinh khôi, bốc hơi rồi tan biến trong nắng trong gió. Chỉ có giọt nước của cha mẹ tôi là còn tồn tại, còn tích tụ như những giọt ngọc càng lấp lánh theo thời gian.

Có tiếng một con chim đêm kêu quang quác, âm thanh nào nghe cũng rõ mồn một trong đêm yên sơ thế này. Tôi nằm im lắng nghe từng tiếng động chung quanh. Tôi chờ nghe tiếng bước chân cha tôi trở về phòng nhưng vẫn im ắng chẳng nghe gì cả. Nằm nhìn mông lung trên trần nhà, tôi nhìn thấy hình ảnh cha mẹ tôi già hơn xưa rất nhiều. Già và buồn mỏi mòn. Hình ảnh đó làm tôi xót xa giao động. Tôi giờ cũng đã là một người con gái héo hắt buồn khô với tuổi đời lưng chừng, mà vẫn chưa làm được điều gì toại nguyện. Ðời sống như một khối mạnh nghiền nát tâm hồn và thể chất tôi rã rời. Tôi thấy mình hoàn toàn bất lực với đời sống. Ðời sống của mình và của những người chung quanh.

Có tiếng ho khan của mẹ ở phòng bên cạnh, chắc mẹ tôi cũng vừa thức giấc. Một thoáng im lặng, rồi có tiếng dép lẹp kẹp của mẹ đi về phía nhà bếp. Tôi nín hơi lắng nghe tiếng động phát ra từ phía đó. Dường như cha mẹ tôi có nói gì đó với nhau nhưng nhỏ quá tôi không nghe rõ. Có tiếng ghế xô nhẹ và tiếng bước chân đi về phía phòng ngủ. Mẹ tôi đã gọi được cha về giường, sau khi tỉnh dậy thấy ông không nằm bên cạnh. Tôi thở ra nhẹ nhàng, rồi chìm vào giấc ngủ.

***

Ánh nắng buổi sáng gắt chiếu rọi vào phòng lúc tôi vừa thức dậy. Mặt trời đã lên cao, tôi dậy muộn với cơn ngầy ngật uể oải của một ngày lười biếng. Vẫn cái không khí ngưng tụ lại không muốn trôi, tôi cảm thấy cái trống trải của thời gian tù đọng. Mẹ tôi đã lui cui ở dưới bếp từ bao giờ, mẹ đang ngồi gọt mấy củ khoai trên bàn, ngồi chiếc ghế tôi ngồi tối hôm qua. Không thấy cha đâu, tôi hỏi mẹ:
- Thày con đâu rồi mẹ.
- Chắc ông ấy lại đi ra đồng hay lên bờ đê rồi. Ngày nào cũng ra sông xem có ai bắt được cá không.

Mẹ chỉ đĩa xôi để phần tôi trên bàn, có một con kiến bò loanh quanh trên mép như đang say rượu Tôi nhìn bâng quơ ra ngoài sân, trời trong vắt không một gợn mây, mầu nắng sáng trắng làm mắt tôi nheo lại, tôi không nhìn thấy gì cả ở vùng sáng lòa ngoài ấy. Cái nóng của ngày mới lên càng làm không khí như ngạt th Tôi đi một vòng quanh nhà, những bước chân làm sàn gỗ lại run lên răng rắc, mùi ẩm mốc của bóng tối vẫn còn quanh quẩn trong những góc ít người đi tới. Tôi kiểm lại xem nhà thiếu mất bao nhiêu cái bóng đèn, có rất nhiều bóng đã cháy mà không ai thay, vài chiếc ghế long đinh lỏng lẻo, nhiều góc tường có màng nhện giăng đầỵ Tôi cằn nhằn với mẹ:
- Nhà nhiều phòng cháy bóng đèn mà sao không thay hở mẹ?
- Cũng không cần làm gì con a. Ðèn sáng quá thày con không thích, ngày xưa quê mình làm gì có đèn điện.

Cảm giác bực bội vô cớ lại xâm chiếm tôi. Ấn tượng về một vùng bóng tối đồng lõa mơ hồ nào đó trong căn nhà này như một thứ kẻ thù vô lý nhất của tôi. Nó là cái gì ngăn cách tôi tham gia vào đời sống của cha mẹ. Cha mẹ tôi đang sống như hai cái bóng bên cạnh nhau, nhưng hồn thì nhập vào nhau đang ở một nơi nào đó xa xôi lắm. Tôi không chịu được ý nghĩ nàỵ Nó như một cái gì nặng nề kết tội cho bổn phận làm con của tôi. Chúng tôi đã sống cho chính mình trong những cái sống độc lập, hoàn toàn thoát ra khỏi khung cảnh lệ thuộc gia đình. Tôi biết mẹ vẫn ngồi hàng đêm nhìn hình từng đứa con trong gia đình trong bức ảnh chụp chung năm nào, mẹ nghĩ đến hoàn cảnh của từng đứa và có lúc mẹ đã thở dài hay chảy nước mắt nhớ thương con. Tôi không cần phải làm mẹ để cảm thấy rung động với hình ảnh này. Tình thương là một cái gì rất dễ truyền nhiễm lây bén qua người khác, dù là người có khô cằn đến đâu. Muốn người khác yêu thương mình thì hãy tỏ lòng yêu thương người ta trước, tức khắc sẽ được yêu thương trả. Có ai đó đã từng khẳng định như vậỵ Tôi không biết mình sẽ như thế nào nếu không có một thứ tình thương tối thiểu nào trong đời. Có thể nó là một điều xa xỉ ở đời sống hiện đại này. Người ta cần nó, nhưng nó kham hiếm và khó tìm hơn cả những gì khan hiếm khó tìm nhất. Không biết tôi có khan hiếm thứ tình yêu với một người khác phái, nhưng tình thương gia đình có lẽ tôi vừa đủ. Có đôi khi tôi không nhớ rằng mình may mắn. Có đôi khi tôi quên có những người thân lo lắng cho mình. Có khi tôi bỏ rơi tình thương.

***

Những ngày nghỉ trôi qua một cách nặng nhọc. Tôi tiêu dùng thời gian mệt mỏi như muốn tống khứ nó đi cho mau qua hết.
Không phải tôi nhớ thành phố hay đời sống công việc nhàm chán, nhưng tôi sợ những đêm nghe tiếng còi xe lửa rúc lên vào lúc hai giờ sáng và nghe tiếng bước chân cha mẹ tôi về phòng trong đêm khuya. Cha tôi vẫn ngồi hằng đêm nơi chiếc ghế đu nơi cửa sổ nhà ăn, vẫn nhìn khoảng trống trên cao ở ngoài trời, và suy nghĩ. Vẫn chưa lần nào cha nói cho tôi hay ý nghĩ đang thao thức trong đầu cha, hay chỉ cho tôi xem cha thấy cái gì trên vòm trống của bầu trời đêm xám xịt đó.

Cho đến đêm cuối cùng của tuần nghỉ phép.

Ðêm ấy mưa sụt sùi như những giọt nước mắt của người ấm ức, sàn nhà rít kẽo kẹt trong cơn gió thốc phía bên dưới. Tôi thu xếp một ít đồ đạc, rồi vào phòng nằm nghe tiếng mưa rơi. Tôi biết cha tôi đang ngồi hút thuốc bên cạnh cửa sổ, không biết cha có khép cửa để mưa khỏi tạt vào phòng. Tôi muốn ra nói với cha vài câu, vì sáng sớm tôi sẽ dậy sớm rời nhà.

Cha ngồi đấy bất động, cái bóng đen im lìm nổi bật trong vòm tối của góc bếp. Ðầu cha gục xuống chứ không nhìn thẳng phía trước như đêm nào tôi bắt gặp cha nhìn tôi từ bóng tối. Tim tôi thắt lại. Trong một thoáng, tôi muốn chạy đến gục vào lòng cha như một đứa bé. Nhưng tôi đứng đấy lặng nhìn. Rồi tiếng cha cất lên:
- Lại đây con...

Tôi rón rén đi lại ngồi xuống cái ghế đầu bàn, người tôi run run vì cảm giác lạ đang xao động.
- Hôm nay ngoài sông người ta vớt được một cái vòng sắt còn cột sợi dây thừng, trông giống như cái còng trói người tù ngoài mình.

Giọng cha không bình thường như mọi khi, mà hình như yếu và hơi run. Có lẽ cha mệt trong người. Tôi nhìn cha lo lắng.
- Vâng...
- Hồi đó người ta cũng vớt được nhiều thứ dưới đáy sông Yên Thủy quê mình. Có nhiều cái làm thày sợ không dám nhìn.
- Người ta vớt được những gì dưới sông hở thày?
- Có những khúc xương người lổn nhổn lẫn trong mẻ cá. Mùa nước lớn thuyền đắm ngoài sông lớn, nước cuộn chảy nên xác trôi dạt vào khúc sông làng. Cá nó ăn thịt người, rồi người lại ăn thịt cá.

Tôi rùng mình, cha lại đang sống lại những đoạn đời cay cực khi xưa. Tôi để yên cho bóng tối và tiếng mưa chan hòa trong không gian. Tiếng cha tôi như từ một cõi khác vọng về, đầy xúc cảm.
- Có những con thuyền rời bến ra sông rồi không bao giờ trở về nữa. Bà vẫn hay nói đời người là một con tầu chỉ chực chờ một chuyến ra đi. Ði vĩnh viễn. Ði như người bỏ trốn chạy thoát cuộc sống. Như ông bà tổ tiên của mình. Thày hay nhìn thấy ông bà người thân trên cao kia đang nhìn mình một cách thương xót.

Tôi bàng hoàng. Chưa bao giờ cha tôi bộc lộ những điều sâu kín này cho tôi nghe.
- Ðường trời rộng lớn lắm con à. Ở trên cao người ta thảnh thơi sống tự do, không bị ràng buộc vào bất cứ điều gì như ở dưới này. Con có thấy cái gò bó là một sự đau khổ. Cực hình hơn nữa nếu phải sống cho những cái gò bó vô nghĩa.

Tôi rụt rè hỏi cha:
- Thày thấy gì ở đường trời hở thày?
- Thày không thấy gì cả, chỉ nghiệm ra và hòa đời sống tù túng của mình nơi đó như một lối siêu thoát. Ở trên đó, mình có thể sống cái đời sống mà mình cho là vui sướng hạnh phúc nhất, theo cái nghĩa mà mình tự cảm thấy. Ừ, thày sống bằng cái phần tâm linh đã được gột rửa nhẹ nhàng. Thày vẫn ngồi trong bóng tối và suy gẫm. Bóng tối êm dịu hơn cả vì nó xa thực tại. Không phải vì nó không thật hay là do ảo giác, mà nó giúp tâm hồn mình lắng dịu bình yên để nhìn vào chính cái cõi mịt mùng của lòng mình. Con có biết tại sao người ta phải cầu nguyện? Vì người ta cô đơn cần một đấng hay kẻ nào đó lắng nghe. Khi thày ngồi suy nghĩ trong bóng tối hay nhìn trời cao, thày không thấy lạc lõng nữa.

Ðiều cha nói ra làm tôi run lên vì xúc động. Giọng nói ấm áp đó theo đuổi tôi như một bản hòa tấu dịu dàng, nó cất lên khi lòng tôi xáo trộn những buồn phiền đau đớn. Làm sao tôi có thể hình dung ra cha tôi đã sống hai mặt đời sống trong khung cảnh tĩnh mịch hoang vắng này với cái ý thức chấp nhận. Buổi tối đã xóa tan đi sự cách biệt trong lòng tôi về thế giới của cha, mặc dù tôi vẫn không hiểu rõ đường trời mà cha tôi đang đi, khi thân xác cha đang héo mòn già nua bước trên thời gian dưới mặt đất u
buồn này. Chỉ có một điều mà tôi biết chắc, con đường trên trời mà cha đang du ngoạn kia, chắc chắn có ký ức và dòng sông trong sáng một thời đã trôi qua đời cha.

Cha vẫn ngồi trong bóng tối một mình một thế giới riêng.


____________________________________________________________
p h ạ m c h i l a n


24786



Image


n g ư ờ i..đ ậ p..d ù..l ê n..đ ầ u..t ô i

____________________________________________________________



Có một người chuyên môn đập dù lên đầu tôi. Cũng đã năm năm rồi từ ngày hắn ta làm cái việc kỳ cục này. Thật sự mới đầu thì tôi không thể chịu nổi, nhưng bây giờ tôi lại đâm nghiện "nó" mới lạ lùng.

Tôi không biết tên hắn ta. Ðó là một gã đàn ông trung bình mặc bộ đồ com-lê tầm thường mầu xám với khuôn mặt mông lung bí ẩn. Tôi gặp hắn lầu đầu vào một buổi sáng xui xẻo cách nay đúng năm năm. Lúc đó đang ngồi yên tịnh đọc báo trên một băng ghế trong công viên thì đột nhiên bị một cú quất vào đầu tá hỏa. Phải, đúng là gã, người đàn ông đó đã liên tục quật dù lên đầu tôi từ năm năm nay, bắt đầu từ buổi sáng hôm đó.

Lúc đó tôi nổi cục bổ dậy vì cái đau bị xúc phạm vô lý giữa chốn công cộng, nhất là giữa lúc tôi đang bình yên thoải mái đọc báo mà lại bị một người tự dưng đến phá đám làm một chuyện thật bất ngờ, bất công và bất thường hết sức. Hắn ta thì vẫn thản nhiên tiếp tục quất túi bụi lên đầu tôi mặc tôi phẫn nộ như thế nào. Tôi la lên ông này có điên không? Hắn làm thinh như không nghe tôi hỏi, tay vẫn đập liên tục đập dù lên đầu tôi. Tôi dọa gọi cảnh sát, hắn vẫn không thèm đếm xỉa gì. Sau một lúc chần chừ nghĩ không biết phải làm sao, vả thấy hắn ta không có vẻ bớt lại cái trò chơi kỳ cục này, tôi tức giận đứng lên thoi hắn một quả thật đẹp ngay giữa mặt. Thì ra hắn chỉ là một tên đàn ông yếu xìu mặc dù tôi đã kềm hãm cơn giận không dùng hết sức lực. Gã nằm ngay đơ dưới đất miệng rên ư ử, rồi lập tức cố vùng dậy và tiếp tục vung cán dù bổ lia lịa vào đầu tôi. Máu mũi hắn đổ ra đỏ lòm, không hiểu sao lúc đó tôi lại thấy thương xót hắn, lương tâm tôi chất vấn sao lại đục hắn mạnh tay đến như vậy, và cũng bởi vì sau đó cái dù quật lên đầu tôi cũng không đến nỗi mạnh gì, còn có vẻ nhẹ hều như những luồng giô Mặc dù không thấy đau đớn gì, nhưng hình ảnh bị đập dù lên đầu trông thật khó coi như một người đang bị xúc phạm sỉ nhục, dĩ nhiên là tôi nổi sùng. Thật sự mà nói, cây dù vụt tới vụt lui với tốc độ bình thường không hẳn chạm vào đầu khiến tôi có cảm tưởng như có một con nhặng khổng lồ đang xoáy vù vù vào đầu thật khó chịu.

Dù thế nào đi nữa thì tôi cũng không thể chịu được con nhặng to tướng khốn kiếp này, nhủ lòng chắc hôm nay xui xẻo gặp một đứa khùng hết thuốc chữa, thôi thì tẩu là thượng sách. Tôi quyết định bỏ đi cho khỏi cái thứ hắc ám này. Hắn vẫn không buông tha tôi, hắn lẽo đẽo theo sau tay không ngừng bổ dù lên đầu tôi nhịp nhàng như con ruồi bám riết lấy mồị Tôi co giò phóng chạy (cũng xin nói tôi là người chạy nhanh có hạng ít có ai chạy lại tôi). Hắn đuổi theo sát phía sau còn ráng quật được vài cú dù lên đầu tôi vớt vát. Tôi nghe hắn thở hồng hộc, hổn hển như sắp đứt hơi, cứ cái đà chạy đua này tên phá đám tôi có thể đứt mạch máu ngã vật xuống chết như chơi.

Vì nghĩ vậy mà tôi giảm tốc độ đi chậm lại như người đi bộ. Quay qua nhìn hắn, tôi thấy hắn không lộ vẻ gì cả trên khuôn mặt bình thản lạnh lùng, cũng không tỏ vẻ biết ơn tôi đã chạy chậm lại, hay tức giận với cuộc chạy đua đứt hơi vừa rồi, tay vẫn không ngừng bổ cây dù lên đầu tôi theo cái kiểu của con nhặng bám riết lấy người ta. Tôi nghĩ trong đầu có nên tìm đường đến trạm cảnh sát thưa với giới chức trách: "Thưa thầy đội, ông này khi không đập dù lên đầu tôi đây nè.". Thật là một trường hợp kiện tụng kỳ cục chẳng đầu đuôi thể thống gì, chắc chắn người ta sẽ nhìn tôi với cái nhìn nghi ngờ cho tôi là kẻ không bình thường không biết đang định giở trò gì đây, rồi xét hỏi giấy tờ đến là lôi thôi. Thế nào họ cũng hỏi tôi những câu hỏi sống sượng thật xấu hổ, rồi cuối cùng bắt nhốt tôi lại cũng không biết chừng.

Thôi, tốt hơn hết về nhà cho rồi. Tôi nhẩy vội lên chiếc xe bus số 67 đang trờ tớị Hắn cũng nhào lên theo tay không ngừng vung dù lên đầu tôi tới tấp. Tôi tìm được một chỗ trống ngồi xuống, gã cũng ngồi xuống ngay chỗ bên cạnh một tay bám vào chỗ vịn trong thành xe một tay vẫn vung tít cây dù. Mấy người trên xe bus trố mắt nhìn rồi len lén cười, gã tài xế nhìn trừng chúng tôi trong kính chiếu hậụ Có tiếng thì thào cười khúc khích trong xe, họ quay sang rỉ tai nhau thì thầm rồi nhăn răng cười chế diễu tôi một cách trắng trợn. Người tôi nóng bừng lên vì cơn giận, còn hắn thì vẫn thản nhiên tiếp tục cái động tác ác ôn mà không mỏi tay ngừng nghỉ.

Tôi bước xuống xe - chúng tôi cùng bước xuống xe, ở trạm Puente Pacifico. Chúng tôi đi dọc theo đại lộ Santa Fe. Mọi người ngoái cổ nhìn chúng tôi một cách quái la. Tôi nhìn trừng lại họ: "Nhìn gì, bộ mấy người chưa bao giờ trông thấy ai cầm dù đập lên đầu người khác sao chớ!", rồi tôi lại nghĩ chắc họ chưa bao giờ trông thấy cái hoạt cảnh kỳ cục này. Năm bảy đứa con nít bắt đầu chạy theo chúng tôi hò reo chỉ trỏ như một lũ da đỏ quái ác man rợ đang bu quanh hành xử một con mồi.

Ngay lúc đó đầu tôi vừa nảy ra một sáng kiến. Tôi sẽ về nhà lách vội vào bên trong đóng ập ngay cánh cửa không cho gã vào theo, thế là thoát nợ, thật là đơn giản. Nghĩ thì nghĩ vậy nhưng tôi đã không làm được như dự liệu. Trước khi kịp đóng ập cánh cửa, bàn tay hắn đã giữ chặt lại rồi lách vào theo một cách dễ dàng.

Từ bấy giờ trở đi, hắn vẫn đều đặn tiếp tục quất cây dù lên đầu tôi không bao giờ ngừng. Dường như hắn không bao giờ ngủ hay biết mệt. Hắn chỉ biết có mỗi đập cây dù lên đầu tôi, ngoài ra không làm gì cầ Hắn bám sát theo tôi mọi nơi mọi lúc trong mọi hành động, chỉ làm một việc duy nhất đô Tôi nhớ lúc đầu "cái dù quạt gió" đã làm cho tôi mất ngủ, nhưng về sau này thú thật không có nó tôi không tài nào ngủ được.

Liên hệ giữa tôi và hắn không phải lúc nào cũng êm đẹp. Ðã nhiều lần tôi tra gặng hắn với mọi thứ giọng điệu về lý do điều mà hắn đang làm hay cố moi ra một chi tiết nào về con người kỳ lạ của hắn, nhưng hắn vẫn ngậm tăm im lìm không bao giờ trả lời, tay vẫn không ngừng "quạt gió" trên đầu tôị Một vài lần nổi điên lên, xin Chúa thương xót, tôi đá, tôi đạp, tôi tống hắn những cú đau điếng, ngay cả giật cây dù dọng lại lên đầu hắn, nhưng hắn vẫn im rơ chịu đựng, làm như những hành động của tôi chẳng có gì đáng kể. Ðiều làm tôi sợ nhất là cái vẻ im lìm trơ trơ cương quyết của hắn. Dường như hắn không biết thù hằn hay tức giận, chỉ im lìm như thóc. Nói tóm lại thái độ của hắn như kẻ kiên gan đang thi hành một công tác thiêng liêng, một mệnh lệnh quan trọng của đấng tối cao nào đó gửi đến.

Ngoài những nhu cầu thể lý mà hắn không cần đến, tôi biết hắn cũng có cảm xúc và biết đau mỗi khi tôi đánh đập hành hạ hắn. Tôi biết hắn yếu ớt, tôi biết hắn lì lợm và có khi tôi nghĩ chỉ cần một phát súng là tôi có thể thoát được hắn. Nhưng điều tôi không thể hiểu là khi cả hai chúng tôi đều ngủm rồi thì hắn có còn tiếp tục đập dù lên đầu tôi nữa thôị Vả lại tôi cũng không biết viên đạn sẽ nhắm vào đầu tôi hay vào hắn để giải thoát cho chúng tôi. Ðiều giả sử nào thì cũng chẳng đi đến đâu. Tự trong thâm tâm, tôi hiểu rõ là tôi không thể giết hắn hay giết chính mình được.

Về một mặt khác, những lúc gần đây tôi lại cảm thấy không thể sống thiếu những "luồng gió" của cây dù hắn quạt trên đầu . Càng ngày tôi càng lâm sâu vào cái "đam mê" kỳ lạ nàỵ Tôi cảm thấy vô cùng buồn chán và trống rỗng khủng khiếp nghĩ đến một ngày nào đó khi tôi cần hắn hơn bao giờ hết, thì hắn không còn nữạ Tôi sẽ khốn khổ vô cùng vì thiếu luồng gió nhẹ nhàng êm ái của cây dù dỗ tôi vào một giấc ngủ bình yên.



từ truyện ngắn There's a man in the habit of striking me on the head with an umbrella của Fernando Sorrentino. Mundus Artium, Vol. 20, University of Dallas, Texas, English Dept.

____________________________________________________________
p h ạ m c h i l a n


24787



Image


v à o..đ ô n g....

____________________________________________________________



Chuông điểm vào đêm. Bóng tối lãng đãng quyện dưới chân núi, sương trắng mờ một lớp mỏng bốc lên phía bên kia đồi, gió thốc nhẹ vào sườn núi, những cành lá trở mình run rẩy.

Họ ngồi đánh cờ ở cửa chùa trong buổi chiều êm, không biết đã là ván thứ mấy. Tiếng chuông chùa đã buông, lan rộng, thấm sâu vào cảnh chiều tàn. Ánh nắng cuối cùng lịm chết dưới lũng. Ðêm càng tịch mịch hơn ở trên cao. Những con chim đã trở về núi, chim làm tổ dưới mái ngói chùa nâu rạn, sân chùa lác đác những chiếc lá khô xào xạc, cuốn vòng tròn theo một cơn gió xoáy, rồi nằm im chờ đợi.

- Kìa, anh sao thế? Trông anh có vẻ yếu hơn mọi ngày thì phải?

- Cứ mỗi kỳ trở lạnh tôi lại yếu như cọng cỏ, thật là vô dụng!

Chàng cảm thấy như đã bị đánh bại bàn cờ rồi, hồn xiêu tán, không còn tập trung được ý tưởng. Ngay cả không thể nhìn thẳng mặt đối thủ và ván cờ trước mặt.


o O o


Tối qua, lúc ở nhà trọ dưới chân núi, cái khách sạn sát cạnh con suối bên bìa rừng, họ nằm nghe tiếng gió thu lay khẽ những chiếc lá muộn màng, chàng đã khơi được câu chuyện không đề, lơ lửng không nhập vào đâu.

- Mỗi khi thấy bàn chân lạnh, tôi lại nhớ nhà ghê gớm. Tôi hay nằm mơ về quê mình...

- Cứ gần vào đông tôi lại cảm thấy mình buồn bực vô cớ, nhất là vô dụng đối với em. Tôi vô dụng với nhiều người thì đúng hơn. Càng ngày tôi càng thấy rõ điều này...

Nàng nằm im trong bóng tối, vẫn trong cái tư thế ấy.

Những lời bày tỏ vu vơ ấy cũng chẳng đi vào lòng nhau. Chàng hiểu. Trống không lan rộng. Nhưng chàng vẫn muốn giải thoát những điều chẳng ăn nhập gì đến lúc này. Giá chàng có thể quay sang ôm nàng vào lòng…

Chàng lại cố giải thích thêm.

- Ðến mùa đông tôi mới hiểu tâm sự con người hơn, tại sao người ta cần cầu xin với thượng đế nhiều điều. Ðâu phải đó là thứ cảm xúc cung kính thành khẩn gì, chỉ vì mùa đông làm người ta cảm thấy yếu đuối hơn bình thường đấy thôi! Tôi mà có thể tập trung lòng thành và gom được mọi điều cầu khẩn vào làm một, xin với một đấng thượng đế tối cao nào đó, được ban cho hàng ngày dùng đủ đã là cái phúc. Mỗi ngày một bát cơm đầy, một chỗ dung thân...

Lặng im trả lời. Tiếng chàng nghe như tiếng chim đêm hú dài, lanh lảnh, dội lại từ vách núi.

Mà thật ra ngày nào vợ chồng chàng chẳng có những buổi tiệc nho nhỏ gọi là thịnh soạn ở cái khách sạn hẻo lánh hiếu khách này. Chủ nhân là một người tốt bụng, những buổi tiệc đầu đêm đãi khách đã trở thành một thông lệ của quán. Những ly rượu đỏ làm mặt chàng thêm tái nhợt. Rượu ấm mà lòng vẫn lạnh. Chủ quán có cả một kho rượu được cất bao nhiêu năm, họ đem khui ra để mừng sự có mặt của chàng. Họ không có ý làm giầu với những người khách như vợ chồng chàng. Họ cần sự hiện diện của vợ chồng chàng. Giá mọi việc suông sẻ, thì chàng đã mướn lại được căn nhà nghỉ mát ở bên kia dãy núi kia, căn nhà của chàng ngày xưa khi chưa bị lấy mất lúc tán gia bại sản. Tình cờ được giới thiệu, chàng tìm đến quán trọ này, dù sao chỗ tạm cư này cũng là nơi yên ổn trong lúc túng thiếu khó khăn. Chờ cho hết mùa đông xem sao. Họ thật tử tế, chỉ vì cái tên và dòng họ của chàng mà họ đã đối xử một cách đặc biệt. Một căn phòng riêng biệt bên cánh trái nhà trọ, sạch sẽ và yên tịnh, tiếng gió và tiếng nước chảy làm lòng chàng vơi đi nhiều nỗi niềm. Lúc này, chàng đã cảm thấy mệt mỏi với cái điều gọi là hy vọng.


o O o


- Chơi thêm bàn nữa chứ? Ðể tôi cho thêm củi vào lò sưởi.

Trong khi chàng đang miên man với cái điều gọi là tuyệt vọng kia, thì sư cụ đã nhẹ nhàng chất thêm khúc củi lớn vào lò sưởi giữa phòng. Ánh lửa bùng lên, soi rõ khuôn mặt sư cụ với chòm râu bạc. Sư cụ có vẻ thích thú với nước cờ, đã đẩy được chàng vào cái thế chống cự một cách tuyệt vọng. Bàn cờ đang hồi gay cấn, bỗng sư cụ và chàng cùng cảm thấy lạnh.

Khách cảm thấy mất hào hứng với thế cờ dang dở, mơ hồ thấy mình đang rơi vào một vùng tuyệt địa, vùng vẫy với những thế bí.

- Có phải anh mơ thấy nước cờ tự thủ này từ tối qua phải không? Nước cờ của tôi là nước Mệnh!

Khách đặt quân cờ bằng đá lên mặt bàn, tiếng va chạm của hai mặt đá lanh lảnh, sắc lạnh, nghe như tiếng móng tay cào xước trên đá rướm máu.

Nhà sư bật cười lớn tiếng.

- Anh điên rồi đấy, ai lại đi tấn trong nước cờ này, với một nước cờ kém cỏi thế!

Cờ gần tàn, khách đang bị dồn vào nước bí. Phản công lúc này là một nước cờ bất ngờ, đi ra ngoài dự đoán của sư cụ.

Mỗi nước cờ là một đòn chí mạng. Khách không muốn để lộ cho sư cụ thấy cái điều gọi là tuyệt vọng đang ăn ruỗng trong đầu, đồng thời cái điều gọi là hy vọng đã khiến chàng đi nước cờ này.

Ðèn tắt phụt. Một cơn gió lớn vừa thốc vào phòng. Ánh lửa ở lò sưởi bùng lên soi rõ những vết chân chim nơi khoé mắt của khách.

Nhà sư lại cười vang trong bóng tối.

- Phục thật! Ngón cờ bất ngờ của anh hay lắm. Ðến như sư tổ vua cờ cũng phải thán phục!

Sư đứng dậy đi tìm nến đốt. Ánh nến nhẩy múa, nhập nhòa hai chiếc bóng làm một. Ánh sáng soi rõ vẻ mặt rạng rỡ vui thích của sư cụ. Sư lại cười ha hả, tiếng lớn như tiếng chuông vỡ đêm báo thức lúc đầu canh, từ đầu tối tới giờ mới nghe sư cụ cười nhiều đến vậy.

Khách trầm ngâm. Những lời sư cụ vừa nói còn vang trong đầu. "Anh đã mơ thấy nước cờ bí hiểm này tối qua phải không?" và "Anh điên thật, ai lại đi cái nước cờ tay non ấy ở thế bí cùng, đó là nước đi của kẻ ngu dại" là những câu bình thường mọi khi chàng vẫn nghe khi đấu cờ với sư cụ. Ðêm nay, những câu ấy có một âm vang lạ hẳn.

Sư cụ đặt khay trà trước mặt chàng. Trên khay dường như còn có một thanh kiếm sắc.

Chàng nhấp ngụm trà. Ðẩy ý nghĩ xa thoát khỏi cái nước cờ liều mạng cuối cùng. Nước Mệnh của sư cụ đã đẩy chàng đến thế cờ chống đỡ ấy. Thế cờ chưa có tên. Sư cụ vẫn có thói quen đặt tên cho những nước cờ cụ nghiên cứu và khám phá lấy. Toàn những cái tên khốc liệt! Những cái tên dày vò khổ sở chàng, như nước Sát, nước Diệt. Chàng vẫn bị ám ảnh bởi một nước Diệt dạo gần đây, và bây giờ chàng lại đang miên man luẩn quẩn ở trong nước Mệnh để tìm thế giải một nước Sinh.

Chàng kể sư cụ nghe về giấc mơ đêm qua.


o O o


Khách nhắm mắt, cơn buồn ngủ phủ ập lên chàng. Chàng thiếp đi trong một giây thật ngắn. Chàng mơ. Trong giấc mơ như thật, chàng thấy mình ngồi nhắm mắt thiền dưới chân núi nơi cửa động, trước mặt là thác nước trắng đổ ầm ào, và một thanh kiếm sắc.

- Anh dại lắm. Bộ cứ tưởng học cách vung kiếm le lói thế là có thể phá được thế biến của Thiên Ðịa sao? Tôi thì tôi đi tìm chỗ cư ẩn, trong ý trời và ở lòng đất. Hòa hợp với ý trời, mới có thể tránh được đường chém của lưỡi gươm kia.

Tiếng nói của sư như mật rót vào chén trà đắng, rơi lõng tõng vào đầu óc mê dại lạnh toát của chàng. Ðêm mông lung tỏa.

Ngọn nến rụi tàn. Ðêm đang gần cạn. Nhà sư đứng lên tìm thêm nến. Khách cảm thấy bóng đêm đè nặng, lòng nôn nao mong cho mau qua bóng tối. Mệt mỏi, chàng đứng lên xin phép sư cụ cho chàng xuống núi về nhà trọ. Sư châm đèn dầu, tiễn chàng đến cổng.


o O o


Mảnh trăng sắc nhọn như lưỡi gươm âm u lạnh, cứa bóng đêm thành trăm nghìn mảnh vỡ. Chàng nhìn xuống đất, bóng hai người đổ cùng một phía, hắt hai vệt dài trên cỏ. Không có một đốm sáng nhân tạo hay tiếng động nào giữa đêm trống vắng, trên núi vằng vặc một ánh trăng lạnh. Ðêm êm mượt, mơn man cảm giác.

Nhìn về núi xa, khách nhận xét.

- Hạnh phúc của một đêm trăng là điều chúng ta ngày nay ít khi hiểu nổi. Chỉ có những người thời xưa khi chưa có văn minh tiện nghi, và ánh đèn chưa làm mờ nhạt, mới cảm được cái đẹp và niềm vui của một bóng trăng.

Chàng nhìn xuyên qua trăng.

- Ðúng vậy đấy!

Sư cụ nhìn về hướng núi như khách, nơi có mảnh trăng trong suốt.

- Tôi có lên núi tháng rồi, thấy một bầy dê lạc kêu rống gọi nhau trong đêm. Chắc lại sắp tới mùa gọi bạn của chúng rồi. Cuộc sống cứ tiếp tục xoay vần...

Còn bạn của mình? Chàng tự hỏi khi sực nhớ đến nàng, có lẽ giờ này ở nhà trọ nàng dã ngủ say, tay vẫn gối dưới gáy, trong cái tư thế ấy.

Thong thả bước xuống bậc thang, chàng quay lại chào sư cụ. Sư trao đèn cho chàng, nhìn theo, mỉm cười.


o O o


Mấy hôm nay chàng bỗng sinh thói quen lối ngủ với tay gối đầu sau gáy. Nằm cạnh, nàng cũng đổi tư thế nằm cho tương xứng. Ðêm đêm, hai thế nằm cùng kiểu, nhìn về hai phía, đeo đuổi những ý nghĩ riêng.

Ra khỏi chùa, chàng lao vào bóng đêm. Bỗng cái dáng nằm của nàng chợt nổi rõ, trôi lềnh bềnh trước mặt chàng như một cánh diều lơ lửng. Cánh diều nổi rõ khuôn mặt đẹp phẳng lặng, vô tư của nàng, có ghi những nét khó hiểu như là chữ Mệnh nhà sư vẽ hồi đêm.

- Dậy đi em, ngồi thẳng dậy đi em...

Chàng nói thầm trong lòng với nàng, như một mệnh lệnh, như một lời cầu xin.

Chiếc đèn dầu trong tay chàng chao mạnh.

Chàng rùng mình. Vào đông, những ngọn gió ác nghiệt vẫn làm chàng khổ sở.



10.1998

____________________________________________________________
p h ạ m c h i l a n


24788



Image


c ầ u..G o l d e n..G a t e

____________________________________________________________


Chiếc cầu tuyệt đẹp này là nơi lý tưởng nhất để tự vẫn. Một cái chết êm ái và thi vị, lại không tốn một đồng xu nào.

Mỗi buổi chiều tôi đều đi bộ dọc cầu. Ðến đúng cái chỗ cao nhất nhìn xuống, nơi có những vòng nước trắng lấp lánh ấy, tôi ngẩn ngơ nhìn. Một vị trí độc đáo chỉ mình tôi biết. Ðầu tôi sẽ chạm nước trước, và chỉ trong một tích tắc, tôi sẽ không còn cảm thấy gì nữa...

Tôi đi lên đi xuống nhiều lần. Ngày hôm nay, tôi ở trong tâm trạng cực vui và cực buồn. Lúc cực vui, tôi dừng lại, nhìn xuống giòng nước.

Quái, lúc nào cũng có người qua lại, đám khách đi ngược chiều ríu rít cười nói. Người con gái đến trước mặt với cái máy ảnh digital: Can you take a picture of us?

Tôi nhắm họ cười rất tươi bên thành cầu. Bấm xong tôi trả lại máy cho cô gái. Họ quay lưng đi, không nhìn thấy những giọt nước mắt chảy dài trên mặt tôi.


____________________________________________________________
p h ạ m c h i l a n


24789



Image


c u ố i..t h á n g..T ư . . ...

____________________________________________________________



Bây giờ là cuối tháng Tư.

Hẳn trong mỗi chúng ta là mỗi nỗi niềm riêng biệt ở mốc điểm thời gian này. Tháng Tư của mùa xuân. Tháng Tư của hạnh phúc vùi sâu. Của tình yêu thoáng đến. Của tình thương mất mát.

Của quê hương bỏ lại.

Của thân phận lưu vong.



4.1997

____________________________________________________________
p h ạ m c h i l a n


25081



Image


đ ị n h..l ý..t ì n h..y ê u..

____________________________________________________________



Tình yêu trưởng thành là một sự kết hợp tuyệt vời, và sự kết hợp ấy vẫn giữ được cá tính và bản chất riêng biệt của mỗi người. Tình yêu là năng lượng trong con người, là sức mạnh phá đổ bức tường thành ngăn cách giữa người với ngườị Tình yêu là sự hợp nhất với "tha nhân". Tình yêu làm ta vượt thắng được cảm thức của sự cô đơn và ngăn cách, nhưng vẫn giữ nguyên vẹn tính chất độc lập của mình. Trong tình yêu, người ta thực hành điều nghịch lý hai người trở thành một, và hai người vẫn là hai cá thể biệt lập (Chú thích của PCL: tục ngữ VN có câu tương tự, "tuy hai mà một, tuy một mà hai").

Nếu nói yêu là một hành động, người ta sẽ bối rối vì ý nghĩa đa dạng của chữ hành động. Theo lối diễn tả mới, hành động là một động tác làm thay đổi một hoàn cảnh đã sẵn có với sức lực và năng động. Một người được coi là hoạt động như khi họ làm việc kinh doanh, học y khoa, làm việc say mê không ngừng như đóng một cái bàn, hay chơi những môn thể thaọ Tất cả những hành động này cốt ý để hoàn thành một mục đích. Nhưng điểm chính yếu là nguyên động lực nào đã đưa đến những hoạt động đó. Một người lao đầu vào công việc vì cảm giác bất an sâu thẳm trong lòng và vì muốn khỏa lấp sự trống trải cô quạnh, hoặc một người có thể vì chạy đuổi theo danh vọng hay tiền bạc. Trong những trường hợp này người ta làm nô lệ cho sự đam mê, và hành động của họ thật ra là sự "thụ động" bị một hấp lực nào đó mê hoặc dẫn dắt, hơn là một kẻ "chủ động".

Một trường hợp khác, người ta ngồi yên thản nhiên nhìn ngắm đời sống mà không có một chủ đích nào, chỉ sống với con người của mình và với ngoại giới mà không làm một điều gì cả, họ cũng là những kẻ "thụ động". Thật ra, thái độ "nhập thiền" này (concentrated meditation) là một hành động cao siêu nhất của những hoạt động tâm hồn, với điều kiện người ta có được sự độc lập bên trong và tự do về mặt nội tâm. Quan niệm mới về hành động là việc dùng nghị lực để đạt được những mục đích bên ngoài đời sống. Lại một quan niệm khác cho rằng hành động là việc xử dụng bản năng bẩm sinh của con người, không vì những thay đổi ảnh hưởng phía bên ngoài đem đến. Sư gạnh tị, lòng ghen tuông, tham vọng, hay bất cứ sự tham lam nào cũng là những ham muốn vị kỷ. Yêu là một hành động, là thể hiện bản năng của con người, yêu là thực hành trong sự tự do hoàn toàn mà không vì bị áp lực hay một đòi hỏi nào khác.

Yêu là hành động nhưng không phải là ảnh hưởng của sự thụ động. Yêu là đối diện và nắm bắt lấy, không phải bị mê hoặc, thu hút hay cám dỗ si mê. Theo ý nghĩa bao hàm nhất của bản chất tình yêu đích thực, tình yêu bắt đầu bằng sự cho đi hơn là được lãnh nhận. Cho là thế nào? Người tiêu cực không có khả năng phát triển sẽ nghĩ rằng cho đi, hay hiến tặng, là làm nghèo nàn chính mình hoặc mất đi một điều gì thuộc về mình. Họ chối từ hành động của hiến dâng, và cho rằng cho đi như thế là một hy sinh mất mát, là thiệt thòi cho bản thân mình.

Nhưng người với bản chất tích cực và có khả năng phát triển, hành động cho lại là một khuynh hướng hoàn toàn khác hẳn. Cho là một biểu lộ cao quí nhất của khả năng và năng lực tiềm tàng, của sự mạnh mẽ và dồi dào sung mãn, của bản chất phong phú rộng rãi của người cho. Sự biếu tặng khiến tôi nghiệm ra được sức sống tiềm ẩn trong tôi, sự cho đi làm tôi tràn ngập trong sung sướng. Đời sống tôi tràn đầy sinh lực, tôi biết cách tiêu pha đời sống một cách phóng khoáng, tôi thật đầy đủ và hạnh phúc. Cho với tấm lòng chân thật là một cảm giác vui sướng hơn cả được nhận lãnh, vì cho không phải là chiếm đoạt lấy, mà là biểu lộ sự sống và hiện hữu của chính tôi một cách linh động nhất.

Điều quan trọng của sự cho đi không ở lãnh vực vật chất, mà là ở lãnh vực nhân bản cao đẹp của chính người cho. Người cho dâng tặng điều gị Dâng tặng chính bản thân mình là những gì mình quí trọng nhất. Người cho cho luôn cả đời sống mình, không có nghĩa là hy sinh tính mạng mình cho người khác, mà là trao đi tất cả những gì mình có: trao đi niềm vui, những sở thích, sự hiểu biết, lòng thông cảm, sự vui nhộn, và ngay cả đau buồn. Tất cả những gì có thể biểu lộ được và những điều đang sinh động trong người họ, họ cho đi như là một hiến dâng cho đời sống. Cho đi chính đời sống mình là làm giầu thêm cho tha nhân, là tăng sức cho sự sống động của người khác bằng chính sự sinh động của mình. Người cho không phải vì ý thức muốn được nhận, mà bởi vì cảm giác vui sướng sâu xa phát xuất từ trong lòng. Và khi cho, người cho cũng không ngờ rằng chính nghĩa cử đó đã tự đem lại hạnh phúc, tức đã được đền trả tức thờị Người cho đã được hưởng chính điều sung sướng mà mình đã ban phát đị Thành ra, người cho vô hình chung lại khiến ngưởi nhận trở thành một người ban phát niềm vui trở lại cho chính mình. Người cho biến người nhận trở thành người chọ Cả hai kẻ cho và nhận cùng chia sẻ sự vui sướng mà họ đem đến cho nhau. Khi nghĩa cử cho được phát xuất, kẻ cho và nhận đều cùng thấy biết ơn đời sống mà họ đã được ban tặng. Trong ý nghĩa đặc biệt của tình yêu, tình yêu thương rộng lượng chính là động lực phát sinh ra tình yêụ Lòng ích kỷ tự thu hẹp lấy mình không thể phát sinh ra tình yêu được.

Cũng không cần phải lý luận rằng khả năng yêu thương, tức hành động tự cho đi chính mình, là còn tùy thuộc vào sự phát triển cá tính của một cá nhân. Khả năng yêu thương vượt ra ngoài mọi phạm vi khả năng đã được tác tạo sẵn. Trong khuynh hướng của tấm lòng trao tặng, người cho đã vượt thắng được mọi sự lệ thuộc bên ngoài và lòng tự kỷ cho rằng mình là trung tâm của tất cả. Họ vượt qua được sự ích kỷ chỉ muốn khai thác kẻ khác hay thu thập ích lợi về cho mình. Họ đặt lòng tin vào kẻ khác và dám thử thách với bản năng mình. Nếu không có những tính chất này khi bộc phát sự cho đi, người ta sẽ sợ hãi không đủ can đảm mà cho đi chính mình, tức cho đi tình yêu.

Ngoài yếu tố cần thiết của sự cho, tình yêu cần có những hành động tích cực là yếu tố áp dụng căn bản cho mọi hình thức chung của tình yêụ đó là SỰ CHĂM SÓC, TRÁCH NHIỆM, LÒNG TÔN TRỌNG, và SỰ HIỂU BIẾT.

Yêu là chăm sóc nghĩ đến người mình yêu, tình yêu đó thể hiện qua tình thương yêu chăm sóc của người mẹ dành cho con. Không gì rõ ràng hơn về tình thương chân thực của bà mẹ khi chăm sóc lo lắng cho đứa con. Người mẹ không bao giờ lơ là viêc nuôi nấng con, bà lo cho con ăn, tắm giặt cho con, và những săn sóc xoa dịu thể chất khác. Chúng ta cảm phục quí trọng biết bao sự tận tụy chăm nom của người mẹ dành cho con, và hiểu bà mẹ yêu con như thế nào. Tình thương đó cũng không khác gì tình thương dành cho một vật nào mình yêu quí, như tình thương dành cho thú vật hay cho hoa cỏ. Một người bảo rằng họ yêu hoa mà không bao giờ để ý tưới hoa hay chăm sóc cho hoa, ta không thể tin rằng người ấy thật sự yêu hoạ Yêu là lo lắng một cách cụ thể đến đời sống và sự tăng trưởng phát triển của những gì mình yêụ Nếu không có những lo âu chăm sóc, đó không phải là tình yêụ Bản chất của tình yêu là sự chăm lo cho một thực thể nào đó và làm cho nó tăng trưởng lên. Người ta thương yêu chăm sóc cái người ta vun trồng, và người ta vun trồng chăm sóc cái người ta thương yêu.

Ngoài chăm sóc ra, tình yêu còn có một khía cạnh khác là trách nhiệm. Khi nói đến trách nhiệm người ta thường nghĩ đến bổn phận, là những điều người khác giao cho mình phải thực hành. Theo nghĩa đích thực thì trách nhiệm là hành động hoàn toàn tự nguyện. đó là sự đáp ứng của tôi, vì những nhu cầu đòi hỏi tự động hay không đòi hỏi bắt buộc, bởi người khác. Người có trách nhiệm là người có thể đáp ứng và sẵn sàng đáp ứng. Người có lòng yêu thương là người luôn đáp ứng. Người trách nhiệm là người cảm thấy có bổn phận với những kẻ chung quanh và với chính mình. Trách nhiệm này, trong tình mẹ con, là sự đáp ứng khỏa lấp những nhu cầu vật chất. Trong tình yêu của người trưởng thành, trách nhiệm chính yếu bao gồm cả nhu cầu tâm lý của những người liên hệ với mình.

Trách nhiệm thường dễ đưa đến sự lấn át làm chủ và tư tưởng sở hữu, đó không phải là khía cạnh thứ ba của tình yêu, là sự kính trọng dành cho nhau. Kính trọng không có nghĩa là sợ hãi. Kính trọng hay tôn trọng một người là nhìn người ấy với cái nhìn hiểu biết nhận ra những phẩm chất của chính họ, nhận biết người ấy với những đặc tính riêng của ho. Tôn trọng còn có nghĩa hiểu người khác cần phải giữ nguyên vẹn bản chất riêng, và phát triển theo bản năng, năng khiếu tự nhiên của người ấy. Tôn trọng, là không khai thác và lợi dụng. Tôi muốn người tôi yêu khai triển và mở mang bộc lộ bản chất thật của người ấy, vì sự ích lợi riêng của người ấy, không phải mục đích để phục vụ tôi hay lợi ích cho tôị Nếu tôi yêu người ấy, tôi cảm thấy nàng hoặc chàng là một với tôi, nhưng là một với điều kiện người ấy vẫn là người ấy, vẫn là riêng mình, vẫn giữ nguyên bản chất và đặc tính không cần thay đổi để phù hợp với bản chất tôi, tôi không đòi hỏi ngưởi tôi yêu phục vụ cho sự thỏa mãn đòi hỏi của tôị Tôi chỉ có sự tôn trọng cho người khác khi tôi đã đạt được sự độc lập cho chính tôi, khi tôi có thể đứng vững vàng một mình mà không cần những điểm tựa hoặc lệ thuộc chung quanh, tôi không cần lấn át chiếm hữu hay lợi dụng kẻ khác. Lòng tôn trọng ở trong căn bản của tự do, như một bài hát cổ điển của Pháp, "l'amour est l'enfant de la liberté", tình yêu là con của sự tự do, tình yêu không bao giờ là một độc quyền chiếm đoạt.

Tôi không thể quí trọng một người khi tôi không biết rõ về người ấy. Trách nhiệm và sự lo âu chăm sóc có thể bị mù quáng nếu tôi không có được kiến thức và hiểu biết hướng dẫn. Sự hiểu biết chỉ là những điều trống rỗng nếu không có lòng lo âu thúc đẩỵ Có rất nhiều tầng lớp của ý thức. Ý thức là một khía cạnh của tình yêu, sự hiểu biết không chỉ hời hợt phía bên ngoài, nhưng thấu cùng của sự thông cảm sâu xạ Sự thông cảm sâu xa ấy chỉ có khi tôi vượt thắng được lòng lo âu chỉ nghĩ đến chính mình, khi tôi nhìn thấy những lo âu của người khác như là lo âu phiền muộn của chính mình. Chẳng hạn tôi có thể nhìn thấy một người đang tức giận, mặc dù người ấy không bộc lộ sự tức tối ấy ra ngoài, nhưng tôi biết rõ trong lòng người ấy đang có những buồn bực lo lắng, người ấy đang cảm thấy thật cô độc và bất an, người ấy đang trải qua những ray rứt trong nội tâm. Tôi phải hiểu rằng sự giận dữ của người ấy chỉ là ảnh hưởng hay bộc lộ của đau buồn, thất vọng, bối rối, xấu hổ, tội lỗi, lo lắng về một nguyên nhân nào đó mà ra. Tôi hiểu người ấy là kẻ đau khổ đang chịu khổ hình bên trong, hơn là một người nóng nảy tức giận ở vẻ bề ngoài.

Sự hiểu biết và ý thức có một điểm quan trọng nữa liên hệ đến cái khó khăn của tình yêu kết hợp: sự cần thiết phải hòa nhập vào người khác để vượt qua được sự ngăn cách là ốc đảo riêng tư của mỗi người. Trong mỗi người đều có những điều bí ẩn riêng biệt, và khi ao ước muốn hòa nhập, người ta cảm thấy muốn biết đến
những điều bí mật riêng tư nhất của một người. Đời sống theo cái nhìn thuần vật lý là một phép lạ và bí ẩn kỳ diệu, và con người trong chính bản thể của họ cũng là những bí ẩn kỳ diệu của chính họ, và của những kẻ khác. Tôi biết tôi, nhưng dù cố gắng, tôi cũng không thể hiểu được tôi. Tôi biết người, nhưng tôi không thể hiểu được người vì chúng ta không phải là những đồ vật, mọi người không phải là những món vật có thể nhận xét theo tính cách thực chất. Tôi càng tìm hiểu về những điều sâu thẳm bí nhiệm trong tôi hay người khác, tôi càng không thể hiểu được điều bí mật và sự hiểu biết càng rời xa tôị. Nhưng dù sao, tôi cũng không thể không ao ước đi sâu vào điều bí ẩn huyền nhiệm của tâm hồn con người, vào sâu xa nhất của nguyên ủy con người.

Chỉ có một cách để biết được điều bí ẩn trong con người, một cách tối hậu duy nhất, là dùng quyền lực của mình để bắt người khác làm những điều mình muốn, cảm giác và suy nghĩ theo cách mình muốn, đó là cách biến kẻ khác trở thành những món vật sở hữu phục vụ cho ước muốn thỏa mãn chính mình. Sự đi tìm này là ham muốn khai phá bản năng mình, là dùng sự tàn ác bắt người khác phải tuân theo, phải đau khổ chịu đựng, phải làm như ý mình, là áp lực người khác bộc lộ những điều bí ẩn của họ, trong sự đau đớn mất mát của họ. Một thí dụ thường thấy trong những đứa trẻ tò mò, trong quá trình tìm hiểu kiến thức của nó, nó phá nát một món đồ chơi để tìm hiểu bí mật bên trong, hoặc xé toạc cánh một con chim hay con bướm để khám phá những gì muốn biết. Hành động tàn ác này do bởi động lực muốn tìm hiểu khai phá cái bí ẩn của sự vật và đời sống. Tuy nhiên, có một phương pháp tìm hiểu điều bí ẩn thật dễ dàng và nhẹ nhàng nhất là dùng tình yêu. Tình yêu là hành động cụ thể nhất để đi vào những điều sâu xa nhất trong một ngườị. Ước muốn tìm hiểu của tôi được gạn lọc qua một lăng kính trong suốt của sự kết hợp hòa đồng. Trong sự hoà đồng, tôi biết anh, tôi biết tôi, tôi biết mọi người, và tôi cũng "chẳng biết điều gì". Tôi hiểu rằng chỉ có một sự hiểu biết thật nhất là kinh nghiệm tìm hiểu qua sự kết hợp giữa mọi người, không phải sự hiểu biết suy nghĩ mà tôi đem tặng cho tha nhân. Khi tôi đi tìm điều bí ẩn mà dùng sự tàn ác để làm mục đích tìm hiểu, tôi vẫn không hiểu gì và tôi vẫn là kẻ ngây dại ngu si. Tôi phá nát những đồ vật, tôi làm người khác đau khổ, là tôi đang làm một hành động phá hoại tiêu diệt hơn là tìm hiểu tha nhân.

Chỉ có tình yêu tích cực, tình yêu quên mình, tình yêu hiến dâng là câu trả lời cho mọi thắc mắc đi tìm của tôi. Tình yêu là khám phá bí mật, là đi vào những điều sâu thẳm bí mật nhất trong đời sống, trong con người. Nhờ tình yêu mà khát vọng đi tìm của tôi được khỏa lấp, khiến tôi kết hợp với người tôi yêu. Tôi tìm thấy chính tôi, tôi tìm thấy anh, tôi tìm thấy hai chúng ta, tôi tìm thấy cả con người.



dịch từ The Theory Of Love của Erich Fromm

____________________________________________________________
p h ạ m c h i l a n


25416



Image


n g à y..đ a u..c ủ a..l á..

____________________________________________________________



Phi trường Salt Lake City, chuyến bay 1671 đến vào khoảng 11g30 tối. Tôi dò bản đồ tìm đường đến phi trường đón Quân vào giữa đêm thứ sáu ở một thành phố lạ. Buổi tối phi trường vắng ngắt, chẳng còn chuyến bay nào cất cánh vào giờ này. Chỉ còn một vài chuyến đến trễ, như chuyến bay tôi đang ngồi đợi. Ngồi một mình nơi hàng ghế trống, tôi nghĩ không biết Quân có mừng gặp lại tôi ở thành phố thân thuộc một thời của anh. Lúc tôi nói sẽ đi công tác ở một thành phố nhỏ gần đây, Quân bảo anh sẽ đến với tôi vào cuối tuần, nhân tiện thăm lại thành phố cũ và đưa tôi đi xem ngôi trường anh đã từng học. Tôi nói với Quân tôi cũng muốn đi thăm lại những nơi chốn kỷ niệm của anh, những nơi chốn xa lạ mà tôi không có mặt hay dự phần vào kỷ niệm, nhưng muốn chia sẻ như cùng tạo lại một kỷ niệm.

Chuyến bay đến trễ giờ, Quân mệt mỏi từ phi cơ bước ra với túi xách cầm tay. Tôi đưa chìa khóa xe cho anh và cùng đi ra bãi đậu. Ðã quá nửa đêm thành phố chìm trong vẻ vắng lặng ngủ yên. Quân hỏi tôi em đã nhìn thấy mùa thu lá vàng chưa. Lá vàng nhiều lắm, lá rơi cùng khắp trông thật nên thơ, nhưng buồn quá. Thành phố của anh quả là buồn vào mùa này. Ở đây mùa thu vàng úa rõ ràng chứ không xanh tốt như thành phố miền nam của tôi. Thung lũng về đêm lành lạnh, đèn đường hắt những ánh sáng vàng èo uột như những ánh nhìn buồn bã. Có khoảng trống im lặng trong xe, chúng tôi chẳng trao đổi gì nhiều sau phút gặp gỡ. Tôi nghĩ phút gặp mặt đáng lẽ phải mừng và bộc lộ nhiều hơn, nhưng tôi tự nhủ có lẽ Quân còn đang mệt và tôi thì còn ngại ngần vì khoảng thời gian và không gian đã ở giữa chúng tôi. Tôi lại đổ thừa tại chuyến bay đến muộn, chẳng phải không có sự cảm động của phút hội ngộ hay có khoảng cách ngại ngùng nào ở giữa chúng tôi. Sự bào chữa có tác dụng làm cho lòng tôi yên ổn hơn.

Thành phố thức giấc với vẻ chậm rãi của một buổi sáng cuối tuần lười biếng. Ánh sáng ban mai yếu ớt len vào phòng qua khe hở của tấm màn cửa, vùng bóng tối chưa quen trong cái nhìn rụt rè đầu ngày. Tôi tỉnh dậy với giờ giấc quen thuộc của cơ thể hàng ngày, ra cửa nhìn xuống những lòng đường vẫn còn ngái ngủ. Sương mờ lạnh bên ngoài lớp cửa kính, sương phủ một lớp mỏng trên những mặt đường, trên những mái nhà san sát bên dưới. Tôi muốn đánh thức Quân dậy để ngắm bình minh lên ở rặng núi phía đông. Nhưng tôi để yên cho anh ngủ. Ngày hôm nay còn dài và chúng tôi sẽ có cả ngày cho chương trình du ngoạn thăm viếng thành phố. Khoảng trời phía trên trong hơn và lạnh, ngoài đường xe cộ thưa thớt vài chiếc chậm chạp di chuyển trên những con lộ vắng im. Từ tầm nhìn nơi cửa sổ, tôi nhìn thấy một đàn chim bay theo hình chữ V đang thiên di về phía nam trốn lạnh. Những con chim soải cánh thản nhiên bay trên vùng trời mà chúng sắp sửa bỏ đi, chúng vô tư bỏ đi tìm một nơi khác yên ổn và ấm áp hơn vùng lạnh lẽo này. Ý nghĩ gọi Quân dậy lại đến với tôi. Cùng lúc ý nghĩ có Quân ở trong phòng chợt làm tôi dừng lại ngập ngừng với cảm xúc xao động trong lòng. Quân đã ở đây và đêm hôm qua... Nhắm mắt lại, tôi nhớ đến cảm giác hơi ấm trong vòng tay anh, một thứ cảm giác êm ái ngây ngất như nhấp giọt rượu ngọt đã lên men cay. Chợt tôi lại có ý nghĩ anh vẫn còn ở xa tôi hàng mấy ngàn dậm, như cảm giác của ngày hôm trước. Có lẽ ý nghĩ xa xôi vẫn luôn ở trong lòng, khiến ý nghĩ anh đang ở gần bên cạnh còn làm tôi ngờ ngợ. Quân cựa mình hỏi em dậy làm gì sớm thế. Tôi nói tôi sợ một ngày chóng hết, nên dậy sớm để có cảm tưởng ngày dài hơn.

Xóm học với khuôn viên trường nằm trên một ngọn đồi nhìn xuống thung lũng lồng lộng phía dưới. Từ trên cao có thể trông thấy cả khung cảnh của thành phố. Những building cao và những nóc nhà thờ nổi rõ trong lòng thung lũng mờ lạnh khói sương buổi sớm. Dãy núi trùng điệp hiên ngang chiếm một góc trời. Trên những ngọn núi cao nhất, tuyết phủ trắng trên chỏm đầu như những chiếc nón sáng rực. Cảnh hùng vĩ chợt làm tôi ngây ngất. Thiên nhiên ở đây làm tâm hồn nhạy cảm hơn, cảm thấy thoải mái êm dịu với khoảng không gian lồng lộng bát ngát chung quanh. Thiên nhiên bao la như vòng tay nhân từ của người mẹ. Nhưng thiên nhiên rộng lớn quá làm người ta thấy mình nhỏ bé lại, giống như cảm giác bơ vơ trước một khung cảnh xa lạ không quen thuộc. Quân ngừng xe trước một quán ăn Tàu nơi cửa trường. Chúng tôi là khách đầu tiên bước vào trước giờ mở cửa. Bà chủ quán tươi cười chào. Khuôn mặt tròn, đôi mắt một mí như tất cả những khuôn mặt đàn bà Tàu đon đả chào khách mở hàng. Có lẽ bà tưởng chúng tôi là những sinh viên chăm chỉ vào trường sớm cuối tuần. Quán nhỏ chật chội với những bàn ghế kê sát cửa và lối đi. Tôi chọn một bàn nơi góc nhìn ra phía ngoài đường, luôn luôn là một góc khuất có nhiều bóng tối nhìn ra ánh sáng. Cánh cửa mở rộng lùa gió lạnh buốt vào trong quán. Quân đứng đọc menu trước quầy, đang tần ngần chọn món ăn. Tôi nói với Quân em chỉ muốn một ly cà-phê nóng và một tô soup. Quân bảo anh cũng muốn như vậy và order hai phần giống nhau. Những chiếc lá bay tung toé ở ngoài đường làm thành một cơn lốc xoáy nhỏ. Ðối diện ở phía bên kia đường một hội trường nhỏ trông như nhà nguyện cho sinh viên. Trước sân yên vắng, chắc chưa tới giờ họp lễ. Ở đây không khí yên tịnh và chậm rãi, nhịp sống thong thả hơn là tôi có thể tưởng ở một khuôn viên trường giữa khóa học đang mùa bận rộn. Người đàn bà chủ quán bưng đến hai tô soup nóng, miệng cười cởi mở. Tôi nói cám ơn và ngạc nhiên với tô soup to quá khổ. Bà cười giả lả rồi lui vào phía sau. Tô soup hoành thánh nghi ngút khói. Bàn tay tôi lạnh buốt thèm ủ trong một thứ hơi ấm, cánh cửa mở toang đang mời gió lạnh ùa vào. Quân nói em ăn đi rồi anh đưa đi thăm xóm học. Bao năm rồi mà nơi này vẫn không hề thay đổi. Cảnh vật có lẽ ít thay đổi hơn người. Tôi nghĩ thêm, chỉ có người thay đổi làm cảnh vật thay đổi thì đúng hơn.

Quân chỉ cho tôi xem những nơi chốn quen thuộc của anh. Ðây là building phân khoa khoa học nơi anh đã miệt mài bao năm. Tòa nhà đó là trường nghệ thuật âm nhạc. Hí viện này nơi anh vẫn thường đi nghe nhạc cổ điển, con dốc này anh đã lội bộ bao nhiêu lần. Ðường vào thư viện thật nhiều cây, hai hàng cây với những cành lá ôm lấy nhau phủ kín con đường. Một vài building cổ kính rêu mốc xây đã cả hàng trăm năm vẫn còn sừng sững với thời gian. Những dốc đồi nằm phơi sương, vài con đường lát gạch cho người đi bộ lẩn khuất chìm trong những khóm lá. Khuôn viên êm đềm yên tịnh, một vẻ yên tịnh làm xao động lòng người.

Những luồng gió lao xao làm những chùm cây uá vàng rụng lá tơi tả. Cảnh hiu hắt của mùa thu khuôn viên trường chợt làm lòng tôi chùng lại. Tôi nhìn thấy hình ảnh Quân đi lang thang đơn độc trên con đường dốc quanh trường với túi sách trên vai, lá khô tràn ngập trên những lối đi và gió mang những cơn lạnh se sắt của mùa đông xứ người. Một Quân trẻ trung du học của hai mươi năm về trước. Ngày đó có bao giờ anh nghĩ đến một ngày của hai mươi năm sau anh trở về nhìn lại những dấu chân đã đi qua, những hình bóng kỷ niệm một thời đã chìm khuất. Có bao giờ anh nghĩ đến một ngày trở về quê hương với những khuôn mặt mừng rỡ của người thân ra đón anh ở phi trường. Có bao giờ anh cảm thấy cô độc rời xa mái ấm gia đình. Một thoáng xót xa dấy lên trong lòng, tôi bỗng muốn đưa tay nắm lấy tay anh. Nhưng tay tôi vẫn thu lại để yên trong túi áo lạnh, tay vẫn lạnh se sắt. Nhìn sang Quân, anh tư lự chìm trong ý nghĩ riêng. Tôi muốn nói với anh hãy ngừng xe lại một nơi nào, chúng mình đi với nhau một đoạn đường. Tôi lại muốn nói thêm với anh, giá mà ... Khoảng không im lặng quen thuộc vẫn ở giữa chúng tôi. Thở dài. Giá mà ...

Ngày đó khi Quân còn là sinh viên du học đến đây lần đầu, tôi đang làm gì tôi đang ở đâu. Lúc đó tôi là đứa con gái nhỏ biết buồn rất sớm, đứa con gái vẫn thường ngồi nhìn mông lung ngoài trời nơi cửa sổ một ngôi trường nội trú ở ngoại ô Saigon. Những bà soeurs áo trắng và những đứa trẻ tật nguyền chợt hiện về lũ lượt trong đầu tôi. Có bao giờ tôi kể cho Quân nghe về tuổi thơ buồn tẻ và nhiều bất trắc của tuổi thơ tôi. Tôi chưa kể Quân nghe và anh cũng chưa có dịp nhìn thấy những cuộc đời đau thương ở một nơi chốn xa lạ cách xa nửa vòng trái đất. Anh ở xa ngút trời trong những ngày tăm tối nhất của quê hương. Anh không có mặt những ngày tháng đau đớn của một đất nước mang nhiều bất hạnh. Thời gian anh sống ở nơi sinh thành ra anh ít hơn những năm dài lưu lạc, cũng giống như tôi lớn lên trưởng thành ở một nơi không bao giờ nhận mình là một phần tử hòa đồng trong cuộc sống. Trong chúng tôi có những khoảng trống mà thời gian và cuộc đời không thể lấp đầy. Tôi băn khoăn tự hỏi tại vì sự gặp gỡ muộn màng của chúng tôi, hay tình-yêu-không-thể-phân-tích-giãi-bày này có khỏa lấp cho nhau chút thiếu vắng nào trong cái lỗ hổng to lớn của đời sống. Chúng tôi có trách nhiệm nào về nhau về sự cô độc triền miên này không. Tôi tự trách mình là người hay đặt ra những câu hỏi không có câu trả lời, cứ tự làm khó mình với những ý nghĩ lẩn thẩn.

Một phiến lá xoay nhẹ và những cánh nạm vàng bay tới tấp. Quân dừng xe trên một con đường đồi, trước một ngôi nhà gạch hai tầng cũ kỹ. Nơi này là cư xá học sinh ngoại quốc, cánh cửa kia là phòng trọ cũ của anh, mọi sự vẫn như cũ không hề thay đổi. Chúng tôi xuống xe đứng tần ngần trước cánh cửa căn phòng trọ của anh. Cơn gió lạnh từ trên đồi đổ xuống, đám lá cây lại se mình chao động. Quân đi vòng ra phía sau tìm thấy cái cột treo vợt basketball vẫn còn ở trên tường sân sau nhà. Anh nói chính ở khoảng sân này những buổi chiều anh ra đây chơi bóng rổ với mấy người bạn. Tất cả như vẫn còn đây. Một thoáng xúc động gợn lên trong ánh mắt của anh, những hình ảnh cũ như đang trở về trước mặt. Tôi biết anh đang giao động bởi những kỷ niệm xưa. Tôi ngồi yên để mặc anh trầm tư. Một thoáng yên lặng qua đi, chúng tôi bỏ lại ngôi trường trên đồi và những con đường ngập đầy lá úa.

Phố núi nằm chót vót trên cao với những con đường tuột dốc nhỏ hẹp ngoằn ngoèo. Chiếc xe mướn bốn máy leo dốc một cách mệt nhọc. Tuyết rơi trắng đọng trên những mái nhà, ngọn núi ngất ngưỡng đầy tuyết và những con đường trượt tuyết đã dọn sẵn sửa soạn cho những trò chơi mùa đông sắp tới. Ở trên đây không khí thoáng nhẹ, gió lạnh nhưng trong lành và dễ chịu. Quân cho xe đi chậm một vòng quanh phố, dừng lại ở hai trạm đèn lưu thông duy nhất. Những cánh rừng chỉ còn trơ xương và cành khô trắng hốc trông tiêu điều lạnh lẽo, ẩn nhẫn trong giấc ngủ mùa đông đợi chờ. Ðó là rừng cây bạch dương, Quân chỉ cho tôi xem những thân cây đứng trơ trọi trên một sườn đồi. Một vài cánh chim chao lượn trên không, khung cảnh trống vắng hiu hắt như một bức tranh thiếu mầu sắc. Anh đưa em đến chỗ này, mình có thể dừng xe lại và đi bộ dọc những quán hàng. Hai bên đường những hàng quán và những tiệm ăn, quán cafe tấp nập. Phố núi cao yên tịnh mà có một con phố sầm uất thế này, tôi thắc mắc hỏi Quân. Ðó là khu phố của du khách đến chơi tuyết, mùa đông ở đây vui nhộn nhịp lắm chứ không đìu hiu như em tưởng. Park City là một tourist attraction của tiểu bang miền núi này. Ở đây có những ski resort chỉ có dân trưởng giả mới đến đây chơi trọn mùa đông. Con đường dốc chật chội xe cộ đậu sát hai bên lề, những quán hàng không khí ấm áp bên trong trông thật lôi cuốn. Tựa như cảnh một thành phố lưng chừng miền núi ở vùng quê Âu Châu. Quân tìm được một chỗ đậu xe bên lề đường trước một quán cafe Ý.

Tách cafe trước mặt và khung cảnh lạnh lẽo bên ngoài làm quán có cảm giác ấm cúng hơn. Ngoài cửa một thân cây co ro lá úa nhiều mầu, có trái xanh nhỏ như những trái táo tàu đang rung nhẹ trong gió. Một trái táo rụng xuống sân gạch gây tiếng động nhẹ ở ngoài sân. Con chó của ai chạy ra sân đưa chân khều khều mảng tuyết trắng dưới gốc cây một cách nghịch ngợm. Cảnh êm đềm và thật hồn nhiên, Quân và tôi cùng nhìn ra sân, mỉm cười vu vơ. Chúng tôi gọi một thứ bánh kem mùi cafe có chocolate đổ trên mặt. Vô tình lại gọi trùng một món. Quân bảo món bánh này gọi là mud pie, trông như màu bùn nhưng ăn ngon tuyệt. Tôi gật đầu đồng ý, Sô-cô-la vẫn là mùi vị ưa thích của tôi. Chất lạnh của kem thấm vào lòng, len lỏi vào da thịt hòa với cái lạnh bên ngoài tạo cảm giác gây gây thú vị. Tách cafe không được đậm đà, nhưng khung cảnh ấm cúng nên cảm thấy thoải mái dễ chịu.

Lơ đãng nhìn xa, tôi lại thấy màu vàng úa quen thuộc của lá cây nhuốm bệnh. Cánh rừng xơ xác phía sau quán trông tiêu điều thảm đạm như một bức tranh đầy cảm tính. Những cành cây khô gẫy và lá chết nằm lẫn lộn với tuyết ngập đầy trên mặt đất. Lá trên cây se sắt co lạnh. Có lẽ lá đang đau bệnh những ngày đổi màu, những cơn gió lạnh của mùa thu xứ tuyết đang soi mòn dần từng tế bào sống của lá. Lá đang trải qua thời kỳ đau khổ chống trả với nỗi sợ hãi của sự sống sắp sửa mất đi, trước cái chết nghiệt ngã của số phận. Chu kỳ tàn úa của lá nhanh như một cơn gió nhẹ thổi qua, lá nhuốm đau, đổi màu rồi rùng mình rơi về nguồn gốc. Lá chết nhẹ nhàng bình yên, nhưng sứ mạng của lá để cho những sinh vật biết rằng sự sống là một hạnh phúc. Lá đau khổ đóng vai trò cho hạnh phúc hiện diện. Hạnh phúc là sự sống, sinh vật may mắn đang sống phải tận hưởng sự may mắn của mình. Rồi trong một phút bất chợt, tôi lại muốn hỏi Quân những câu hỏi mà tôi biết anh cũng không có câu trả lời, nhưng tôi vẫn ao ước vô cùng muốn hỏi. Tôi muốn kể anh nghe rằng có một thứ vô cùng khan hiếm trong đời sống mà người ta dù nhiều quyền lực hay tiền bạc cũng không thể tìm được dễ dàng. Tình cảm là một thứ xa xỉ phẩm mà ít người có thể kham nổi. Người ta tin ở một tình yêu cần thiết cho đời sống. Người ta biết giá trị của nó, song người ta khó có thể có nó bởi nó ở cách xa đời sống quá. Quả thật tình yêu là một cái gì quá cần thiết vượt ra ngoài nhu cầu đời sống. Một thứ nhu cầu đắt đỏ, một thứ mơ ước ngoài tầm vớị Một cái gì vừa mơ hồ vừa gần gũi... Nhưng không có tình yêu người ta vẫn có thể sống được mà, vẫn hít thở hô hấp không khí bình thường, vẫn sống một cuộc sống trĩu nặng, vẫn trôi theo giòng sống với một chút mệt mỏi và kiên nhẫn, vẫn nghe tim mình đập thở một nhịp đập đều đặn. Những nhịp đều đặn vô nghĩa, không rộn ràng âm vọng, xoắy vào đời sống khô khốc như những cơn gió sa mạc quất vào tim tạo những tiếng kêu âm u đau nhức, trăn trở cầu cứu. Tiếng kêu từ một bờ vực thẳm báo động đời sống có những điều bất an, có những điều trắc trở và thiết sót chẳng biết là những thiếu sót gì. Người ta sống cô độc trong chiếc vỏ an toàn đó. Người ta hoà mình vào một khối cô đơn tập thể trong cái vỏ bất an đó. Nhưng không khí trong quán ấm cúng tự nhiên thế này, tôi sợ lại phải đối diện với những ý nghĩ bất an và một không gian nặng nề, tôi cất những ý nghĩ vào lại trong lòng, lặng yên thưởng thức chiếc bánh mầu bùn mùi chocolate hợp khẩu vị.

Ngọn núi phủ đầy tuyết trắng phía xa bỗng như sáng rực trước mặt. Tôi chợt ao ước muốn đưa tay chạm vào ngọn tuyết trắng ngần ấy. Chỉ cần đưa một ngón tay chỉ vào đỉnh núi, là tôi có thể tưởng như đang cầm được ngọn núi. Hình ảnh ảo giác này sẽ cho tôi có cảm tưởng như quả núi đang nằm gọn trong bàn tay, như trái núi đang ở thật gần. Nhưng khoảng cách từ bàn tay và ngọn núi kia thì xa vời vợi. Lời hát nào chợt vang lên trong đầu, [i]From a distance, you look like my friend. Are you my friend?...[ /i] Từ một khoảng cách tất cả đều có thể trở thành bất cứ điều gì con mắt tôi muốn nhìn thấy, mặc dầu những vật thể có thể chỉ là những ảo ảnh mơ hồ không có thật. Từ xa con mắt không thể nhìn thấy đích thực hình ảnh của một vật thể, nhưng con mắt của tâm hồn rộng lượng có thể kéo gần lại khoảng cách, sự bao dung có thể làm tâm hồn cảm thấy như không có khoảng cách nào. Cảm xúc vẽ ra mọi hình ảnh đẹp trong thị quan của tâm hồn. Và cái cảm giác mà thị quan tâm hồn cảm nhận được thật là cái đẹp mong manh. Cảm xúc làm cho tâm hồn thăng hoa thì cảm xúc mang vai trò quan trọng hơn cái khoảng cách trở ngại kia. Ngọn núi ở trước mặt, ngọn núi đứng ngạo nghễ thách đố với thiên nhiên, nhưng sao ngọn núi có một vẻ cô đơn cách biệt. Tình yêu cũng giống như một ngọn núi lừng lững đó, tôi có thể trông thấy đỉnh núi từ xa nhưng không thể đến gần, không thể leo lên đến đỉnh chót. Cái đẹp từ xa sẽ không còn đẹp nếu tôi đã lên được tới nơi. Cảnh đẹp hùng vĩ của núi đồi làm lòng tôi rung động. Ước ao phải chi tôi có thể cất cảnh đẹp này vào lòng, giữ yên vị như một vật không thể biến dời. Như thể cất giữ mãi một thứ tình yêu thần thánh hóa, không phai mòn và suy chuyển. Không bị gậm nhấm ảnh hưởng bởi điều gì. Như nhìn ngắm ngọn núi từ một khoảng cách im lặng và tuyệt vọng. Trang trọng và trân quí. Tình cảm là ngọn núi cao vợi, là hiểm trở khó khăn, là những hạt kim cương cứ nhìn ngắm chiêm ngưỡng từ một tầm xa, nhưng đừng đến gần vì chúng sẽ chỉ là những giọt nước mắt.

Ý nghĩ nói với Quân về vấn đề mông lung ảo thực này vẫn còn nằm im trong đầu tôi. Những gì đẹp quá vẫn thường làm tôi sợ. Những gì đẹp thường mong manh. Giọt sương trong ngần buổi sáng chỉ một cơn nắng lên là tan biến. Cầu vồng rực rỡ thoắt hiện rồi tắt trong buổi chiều tàn. Tôi sợ những lý tưởng vỡ tan và niềm ê chề của thất vọng. Mặc dầu khao khát tìm gặp cái đẹp, nhưng gặp rồi lại sợ mất. Tôi không can đảm tìm kiếm. Tôi chờ đợi nó tìm đến với tôi. Một cái đẹp bình dị và đơn giản, nhưng chân thật và khiêm tốn nhất. Bởi một lẽ gì không rõ, tôi và Quân không còn nhắc đến khoảng thời gian ngày xưa, cái thuở tâm hồn còn rung động tự nhiên như trẻ thơ, khi tình cảm được lọc qua một lăng kính vô tư không đắn đo cân nhắc, không tính toán hơn thiệt, thuần khiết trong sự bao dung rộng lượng của nhau. Với một nỗi nhớ bồi hồi khó tả, tôi không quên mảy may chi tiết nào trong quan hệ khó hiểu này. Như một nỗi nhớ quay quắt ám ảnh. Như có gì vừa thoát khỏi tầm tay, dẫu sao niềm hạnh phúc là những điều trân quí còn được nâng niu cất giữ trong một góc khuất tâm hồn.

Chúng tôi lại bỏ thành phố núi đi lang thang trên những con đường đèo ngoằn nghèo gió lộng heo hút. Buổi chiều sương xuống nhẹ, những hạt sương li ti như những hạt bụi mơ màng trong không khí thấm lạnh. Quân hỏi tôi em đã mệt chưa, nơi chốn của anh chỉ có thế đấy, đi dăm phút lại về chỗ cũ. Nơi chốn này buồn và cô đọng như một thành phố cao nguyên ở quê hương mình. Có phải anh muốn nhắc đến Ðà Lạt, em chưa hề biết đến Ðà Lạt nhưng nếu thành phố ấy hiền hoà dễ thương như nơi này thì em sẽ yêu Ðà Lạt của mình. Tôi nói với Quân tôi không mệt, tôi chỉ buồn sao ngày mùa đông chóng tàn. Quân cười nhẹ, chăm chú nhìn thẳng con đường phiá trước. Mặt trời tàn phía tây sau đám mây trên đỉnh dãy núi lấp ló một làn ánh sáng yếu ớt vào thung lũng đã tối mờ, như đang tranh thủ những giờ phút còn lại của ngày. Chỉ được một phút thôi, rồi mây đen lại che lấn mất mặt trời. Thung lũng phủ mầu bóng tối. Một ngày đã hết.


***


Bóng tối êm ái, Quân kéo tôi sát vào lòng, tay anh luồn trong tóc tôi mơn man. Tôi dựa sát vào anh, cảm nhận hơi ấm từ anh êm đềm. Ý nghĩ ngưng đọng trong một giây với cảm xúc thật lạ, hòa tan trong từng đợt cảm giác dịu dàng đó, tôi bỗng muốn ứa nước mắt. Nỗi cảm xúc ngọt lịm mông lung và xa lạ quá, tôi ngơ ngác với chính mình, như chưa từng trải qua những giây phút khai sinh đời sống... Ở ngoài kia ngọn núi tuyết trắng vẫn sáng rực. Tôi muốn kéo gần lại khoảng cách, tôi muốn nắm trọn ngọn núi trong lòng bàn tay, tôi muốn chinh phục chiều cao của bầu trời, tôi muốn thử thách thiên nhiên. Mặt Quân gần sát, chúng tôi nhìn nhau trong bóng tối, im lặng, cố gắng thu gần khoảng cách. Mưa có lẽ vẫn đang rơi ở ngoài kia. Khung cửa kính mờ hơi nước, nhạt nhòa những hình ảnh. Tay tôi tìm gặp tay Quân, đan những ngón vào nhau. Tôi muốn nói nhỏ với anh, có một vùng trong tôi luôn cảm thấy lạnh, hơi ấm này cũng chẳng đủ nhiệt, anh có biết không. Rồi màu vàng úa bệnh hoạn của những chiếc lá đong đưa. Rồi những tinh thể tuyết trong ngần như những hạt ngọc bay tung toé khắp trời. Cánh rừng chơ vơ những thân cây xơ xác. Tim lại đập những nhịp sai lạc. Ðánh thức cảm giác. Tất cả yên lặng nhường chỗ cho yêu thương khơi dậy từng tế bào cảm xúc. Tất cả hình ảnh lại vỡ tan, trong da thịt trong suốt soi thấu hiểu rõ từng ý nghĩ rộn ràng. Tôi gọi thầm Quân ơi, Quân ơi ôm em thật chặt. Một giây phút của đời sống có bằng thiên thu của đời người. Tôi chợt ao ước trong phút giây này, chúng tôi có thể sống thật nhất cho mình, và cho nhau. Tôi muốn nói với Quân một lời ngọt ngào cần thiết hơn bao giờ, và muốn nghe từ anh câu nói đã nằm yên lịm chết. Nhưng vẫn im lặng như một tấu nhạc không lời. Sự im lặng chìm trong nỗi cô đơn vời vợi của nhau. Tôi lại nghĩ nên lặng yên chẳng bộc lộ điều gì cả trong lúc này. Vì lời nói cũng chỉ thừa trong một thứ cảm xúc mênh mông không còn giới hạn. Thời gian không gian ngưng đọng, ở lại trong tôi cùng với những ảo tưởng mong manh nhất của hạnh phúc và đau đớn.

Và ngày lại lên một lần nữa. Tuyết đang xuống mù mịt trên núi, tuyết trắng che phủ cả dãy núi phía đông, trời và đất lờ mờ một màu trắng đục không còn phân biệt. Thành phố dưới thung lũng cũng lất phất những bụi tuyết long lanh trong bầu không khí ẩm lạnh. Tuyết rơi không lạnh, nhưng mang vẻ buồn như những ngày cô đọng bó gối ngồi nhìn mưa bụi bay mà không biết làm gì cho hết thì giờ. Ði lại một vòng quanh thành phố, thành phố vẫn còn ngủ kỹ im lìm trong những chăn gối ấm âm. Quân đi tìm lại những con đường quen thuộc ngày xưa, vô tình trở lại con đường vào trường ngày hôm qua. Anh bảo muốn nhìn lại ngôi trường thêm một lần nữa. Một màu trắng xóa chiếm trọn hết khuôn viên, cành cây gãy đổ nằm lăn lóc trên những lối đi ngập đầy xác lá. Ðêm qua chắc có một trận bão tuyết lớn trên này, tội nghiệp những cành khô đổ gẫy. Tuyết lấp mồ cho những xác lá khô héo lẻ loi nằm trên đường.

Quân dừng xe trước cửa trường đối diện quán ăn hôm qua, trước một căn nhà nhỏ nhiều cây im lìm bóng tối. Nhà này của một người bạn già ngày xưa của anh, không biết ông ta có còn ở đây. Tôi nói anh vào gõ cửa hỏi thăm xem. Anh tần ngần một giây rồi bảo thôi anh sợ nghe tin một người quen không còn ở trên đời. Cứ mỗi lần nghe tin một người vừa ra khỏi cuộc đời lại cảm thấy mình cô độc hơn. Chúng tôi trở lại trên những lối đi cũ, hôm nay đổi khác với nhiều màu trắng hơn. Chưa bao giờ tôi nhìn thấy cảnh vật nhiều mầu trắng như trước mặt. Quân dừng xe, chạy ra bốc một nắm tuyết ném lên ngọn cây khiến tuyết rơi lả tả như những bông gòn rụng. Chúng tôi ra xe nghịch tuyết. Anh nghịch ngợm hồn nhiên như một đứa trẻ lâu ngày được thả tự do. Tôi cười khanh khách như một đứa bé không biết buồn. Tuyết lất phất rơi bám trên người trên tóc, rồi tan như những hạt nước mắt long lanh... Màu trắng lấn át mọi ý nghĩ trong lòng lúc này, ý nghĩ trắng xóa, trống rỗng của những giây phút còn lại. Thời gian lúc này bơ vơ như những bụi nước mong manh vừa tan.

Tôi vào xe, im lặng cho đến lúc Quân hỏi tôi em có muốn ghé vào một quán nước nào trước giờ ra phi trường. Tôi gật đầu. Vâng, một ly cafe cuối cùng ở thành phố mang niềm đau của lá.



10.1991

____________________________________________________________
p h ạ m c h i l a n


25681 top -
n à y , y ê u d ấ u ! . . .
1, 2, 3
_______________________________________________
Đời Gió - thơ - Chu Thuỵ Nguyên _______________________________________________

Image

để thấy những chiếc lá úa vàng
chưa bao giờ làm nên nổi mùa thu
mà chỉ có mùa thu
tự tay nó nhuộm cho mình diêm dúa
điệu đàng tùy thích

xem tiếp...

_______________________________________________
Cần Nhau - văn - Đình Nguyên _______________________________________________

Image

Đất khô rang. Đất rất cần mưa. Mưa làm cho những mảnh khô cằn kia liền lạc, liên kết nhau thành một khối lớn. Thành một sức mạnh vững chải mà không bao giờ có thể chia lìa nhau ra được nữa. Những khuôn mặt khô nứt nẻ sẽ thành một. Một khuôn mặt chung đẹp, xấu xí biến mất, bao la và mạnh mẽ vô cùng.

Điều bí ẩn là... mưa cũng cần đất biết bao nhiêu!

xem tiếp...

_______________________________________________
Sao Đêm - nhạc - Phạm Anh Dũng _______________________________________________

Image

Em, ánh sao đẹp xa cuối trời đi về đâu?
Đêm quá sâu hồn ta rã rời trong trời nâu.
Tìm em không gian hồ đổ vỡ, theo tinh cầu bay.
Hằng đêm gối sách mơ trăng sao...

xem tiếp...

_______________________________________________
Autumn Equinox? - ảnh - Võ Trọng Kỳ _______________________________________________

Image


xem tiếp...